24 stycznia
Mamo, to na następny semestr dla Agnieszki.
Basia odłożyła kopertę na podniszczoną ceratę kuchennego stołu. Dziesięć tysięcy złotych. Liczyła je trzy razy w domu, w autobusie, pod klatką. Zawsze wychodziła dokładnie ta suma, która była potrzebna.
Helena przerwała robótkę na drutach i spojrzała na córkę znad okularów.
Basieńko, blada jesteś. Zaproponować herbatę?
Nie trzeba, mamo. Jestem tylko na chwilkę, zaraz jadę na drugą zmianę.
W kuchni pachniało gotowanymi ziemniakami i czymś aptecznym może maścią na stawy, może kroplami, które Basia musiała kupować mamie co miesiąc. Sto pięćdziesiąt złotych za butelkę, starczało na trzy tygodnie. Do tego tabletki na ciśnienie, do tego badania raz na kwartał.
Aga była taka szczęśliwa, jak się dowiedziała o praktykach w banku Helena ujęła kopertę, jakby trzymała delikatne szkło. Mówiła, że tam są dobre perspektywy.
Basia zamilkła.
Przekaż jej, że to już ostatnie pieniądze na studia.
Ostatni semestr. Pięć lat Basia ciągnęła ten wózek. Co miesiąc koperta dla mamy, przelew dla siostry. Ciągłe odejmowanie: minus czynsz, minus leki, minus zakupy, minus uczelnia Agnieszki. Co zostawało? Wynajmowany pokój w starej kamienicy, płaszcz zimowy sprzed sześciu lat i dawno pochowane marzenia o własnym mieszkaniu.
Kiedyś Basia chciała pojechać do Krakowa. Ot, po prostu, na weekend. Zobaczyć Wawel, pospacerować nad Wisłą. Nawet zaczęła odkładać pieniądze ale potem u mamy pierwszy raz zrobiło się poważnie i wszystko, co odłożyła, poszło na lekarzy.
Powinnaś trochę odpocząć, córeczko Helena pogładziła ją po dłoni. Całkiem znikasz w oczach.
Odpocznę. Niedługo.
Niedługo czyli wtedy, kiedy Agnieszka znajdzie pracę. Kiedy mama poczuje się lepiej. Kiedy wreszcie będzie można pomyśleć o sobie. Basia powtarzała to “niedługo” już od pięciu lat.
Dyplom magistra ekonomii Agnieszka odebrała w czerwcu. Czerwony swoją drogą. Basia specjalnie przyjechała na rozdanie, upraszając szefową. Patrzyła, jak młodsza siostra wchodzi na scenę w nowej sukience (kupionej przez Basię, oczywiście) i myślała: koniec. Teraz wszystko się zmieni. Aga pójdzie do pracy, zacznie zarabiać i będzie można wreszcie przestać oglądać każdą złotówkę.
Minęły cztery miesiące.
Basia, ty tego nie rozumiesz Agnieszka siedziała na kanapie, otulona w puchate skarpety. Nie po to studiowałam pięć lat, żeby za marne grosze się zaharowywać.
Dwa i pół tysiąca to nie są marne grosze.
Dla ciebie może nie, ale dla mnie?
Basia zacisnęła szczękę. Na etacie dostawała dwa trzysta. Na wieczornej dodatkowej pracy jeszcze osiemset, jak się poszczęściło z robotą. Trzy tysiące złotych miesięcznie, z czego dla siebie zostawałoby zaledwie pięćset.
Aga, masz dwadzieścia dwa lata. Czas zacząć zarabiać choćby gdziekolwiek.
Zacznę, ale nie w jakimś badziewnym biurze za grosze.
Helena kręciła się w kuchni, szeleszcząc naczyniami jak zawsze, gdy córki się sprzeczały. Udawała, że nie słyszy. Znikała, chowała się; potem, kiedy Basia już wychodziła, szeptała: “Nie kłóć się z Agusią, ona jeszcze młoda, nie rozumie”.
Nie rozumie. Dwadzieścia dwa lata i nic nie rozumie.
Nie jestem wieczna, Aga.
Daj spokój, bez przesady. Przecież nie proszę cię o kasę. Po prostu jeszcze szukam sensownej roboty.
Nie prosi. W teorii nie prosi. Prosi mama. Basieńko, Agnieszka by chciała na kursy, podciągnąć angielski. Basia, Agusi telefon się popsuł, a przecież musi rozsyłać CV. Basiu, Agnieszka potrzebuje nowego płaszcza, zaraz zima.
Basia płaciła, przelewała, kupowała. Bez słowa. Bo tak było zawsze: ona ciągnie, a inni uznają to za rzecz oczywistą.
Muszę lecieć wstała. Wieczorem jeszcze praca.
Zaczekaj, dam ci do domu trochę pierogów! zawołała mama z kuchni.
Pierogi były z kapustą. Basia wzięła reklamówkę i wyszła do chłodnej klatki, pachnącej wilgocią i kotami. Na przystanek dziesięć minut szybkim krokiem, potem godzina w autobusie. Potem osiem godzin na nogach. Potem jeszcze cztery godziny przy komputerze, jeśli zdąży na dodatkową fuchę.
A Agnieszka będzie siedzieć w domu, przeglądać ogłoszenia i czekać, aż wszechświat podrzuci jej idealną pracę za pięć tysięcy i możliwością pracy zdalnej.
Pierwsza poważniejsza awantura była w listopadzie.
Ty w ogóle coś robisz? Basia nie wytrzymała, widząc siostrę znów w tej samej pozycji na kanapie. Wysłałaś choć jedno CV?
Wysłałam. Trzy.
Przez miesiąc trzy CV?
Aga przewróciła oczami i wbiła wzrok w telefon.
Ty nie rozumiesz, jak teraz wygląda rynek pracy. Muszę wybierać właściwe oferty, a nie brać cokolwiek.
Właściwe, czyli jakie? Gdzie płacą za leżenie na kanapie?
Helena wychyliła głowę z kuchni, nerwowo wycierając dłonie w ścierkę.
Dziewczyny, może herbatki? Upiekłam szarlotkę…
Mamo, nie trzeba Basia przetarła skronie. Głowa bolała ją już trzeci dzień. Po prostu powiedz mi, dlaczego ja mam pracować na dwa etaty, a ona na żadnym?
Basieńko, Aga jeszcze młoda, ona znajdzie coś w końcu…
Kiedy? Za rok? Za pięć lat? Ja w jej wieku już pracowałam!
Agnieszka wzięła się pod boki.
Przepraszam bardzo, że nie chcę być taka jak ty! Zapracowana na śmierć, niczego poza robotą nie widzisz!
Cisza. Basia w milczeniu chwyciła torbę i wyszła. W autobusie wpatrywała się w ciemne okno, myśląc: zapracowana na śmierć. Tak to wygląda z boku.
Helena zadzwoniła kolejnego dnia, prosiła, by się nie gniewać.
Aga nie miała tego na myśli. Jest jej ciężko, dlatego taka. Wytrzymaj jeszcze trochę, ona na pewno znajdzie pracę.
Wytrzymaj. Mamine ulubione słowo. Wytrzymaj, aż tata się ogarnie. Wytrzymaj, aż Agnieszka dorośnie. Wytrzymaj, aż się wszystko poukłada. Basia znosiła to całe życie.
Kłótnie były teraz normą. Każda wizyta u mamy kończyła się tak samo: Basia próbowała przemówić siostrze do rozsądku, Aga się obrażała, Helena rozdzielała je, a potem dzwoniła z przeprosinami. I tak w kółko.
Musisz zrozumieć, to twoja siostra powtarzała mama.
A ona powinna zrozumieć, że nie jestem bankomatem.
Basieńko…
W styczniu Agnieszka sama zadzwoniła. W jej głosie była nieznana dotąd ekscytacja.
Basia! Basia, wychodzę za mąż!
Co? Za kogo?
Maciek. Znamy się trzy tygodnie. Jest cudowny! Basia, on jest idealny!
Trzy tygodnie. Trzy tygodnie i ślub. Basia chciała powiedzieć, że to szaleństwo, że warto kogoś najpierw poznać, ale zapadła się w milczeniu. Może to nawet lepiej. Wyjdzie za mąż, mąż ją utrzyma, i wreszcie Basia odetchnie.
Naiwna nadzieja skończyła się na rodzinnym obiedzie.
Wszystko już zaplanowałam! Agnieszka promieniała. Sala na sto osób, orkiestra na żywo, suknia już praktycznie wybrana!
Basia odłożyła widelczyk.
A ile to wszystko ma kosztować?
No Aga wzruszyła ramionami z rozbrajającym uśmiechem. Około pięćdziesięciu tysięcy. Może sześćdziesięciu. Ale przecież ślub jest raz w życiu!
I kto za to płaci?
Przecież wiesz Maciek nie dostanie wsparcia od rodziców, mają swój kredyt. Mama jest na emeryturze. Chyba będziesz musiała wziąć kredyt.
Basia spojrzała na siostrę. Później na mamę. Helena odwróciła wzrok.
Mówicie serio?
Basiu, to ślub mama przemówiła tonem, który Basia znała od dziecka. Takie wydarzenie jest tylko raz. Nie można oszczędzać na wszystkim…
Mam wziąć kredyt na pięćdziesiąt tysięcy, żeby opłacić ślub dziewczynie, która nawet nie szukała pracy przez pół roku?
Jesteś moją siostrą! Aga walnęła ręką w stół. Po prostu musisz!
Muszę?
Basia wstała. W głowie pojawiła się dziwna, przejrzysta cisza.
Pięć lat. Pięć lat płaciłam za twoje studia. Za mamine leki. Za wasze jedzenie, ubrania, czynsz. Pracuję na dwa etaty. Nie mam mieszkania, nie mam auta, nie miałam wakacji od lat. Mam dwadzieścia osiem lat i ostatni raz kupiłam sobie nową bluzkę półtora roku temu.
Basia, spokojnie zaczęła mama.
Nie! Dość! Przez lata utrzymywałam was obie, a wy tu stoicie i pouczacie mnie o obowiązkach? Od dziś żyję dla siebie!
Wybiegła, łapiąc kurtkę z wieszaka. Na zewnątrz było minus dwadzieścia, ale Basia w ogóle tego nie czuła. W środku rozlewało się nagłe ciepło jakby właśnie zrzuciła z pleców wór kamieni, który dźwigała przez całe życie.
Telefon dzwonił bez przerwy. Basia odrzuciła połączenie i zablokowała oba numery.
Minęło pół roku. Basia przeprowadziła się do małej kawalerki, na którą w końcu ją było stać. Latem pojechała do Krakowa cztery dni, Wawel, Bulwary, białe noce. Kupiła nową sukienkę. I jeszcze jedną. I buty.
O rodzinie dowiedziała się przypadkiem od koleżanki z liceum, która pracowała w tej samej dzielnicy, co jej mama.
Ej, to prawda, że ślub twojej siostry się nie odbył?
Basia zamarła z kubkiem kawy.
Co?
No, podobno narzeczony zrezygnował. Dowiedział się, że nie ma kasy, i się zmył.
Basia upiła łyk kawy. Była gorzka i dziwnie pyszna.
Nie wiem. Nie rozmawiamy.
Wieczorem siedziała przy oknie swojego nowego mieszkania i pomyślała, że nie czuje satysfakcji. Ani trochę. Tylko ciche, spokojne zadowolenie człowieka, który wreszcie przestał być koniem do roboty.
Zrozumiałem, że czasem trzeba przestać się poświęcać, by po raz pierwszy naprawdę zatroszczyć się o siebie.
