Dziennik, 22 lutego
Witek, wyciągnąłeś już odświętną zastawę? Tę z pozłacanym brzegiem, nie codzienną. I sprawdź proszę serwetki, specjalnie prałem i maglowałem, mają stać jak w dobrej restauracji powiedziałem, krzątając się w kuchni i poprawiając zsuwający się kosmyk włosów. W piekarniku pachniała już kaczka z jabłkami, na palniku kończyła się jarzynka do drugiego dania, a lodówka pękała w szwach od sałatek, które kroiłem do późnej nocy.
Witek, mój mąż, posłusznie zaczął grzebać na antresoli.
Daj spokój, Staszek, po co ten cały szyk? Przecież i tak przyjdą swoi Grzesiek, mama i ciotka Zosia. Im wystarczyłoby nawet w miseczkach po margarynie, byleby tylko kieliszek nie był pusty mruknął, wyjmując pudełko z polską porcelaną.
Nie narzekaj. Dzisiaj nasza piętnasta rocznica szklana! Chcę, żeby było wyjątkowo. I sam dobrze znasz swojego brata. Postawię zwykły talerz zarzuci nam biedę. Postawię naderwany powie, że brudno. Chociaż raz niech nie ma pola do swoich głupich żartów.
Witek westchnął, schodząc z drabiny. Doskonale wiedział, że mam rację. Grzegorz starszy brat Witka był człowiekiem ciężkim. A mówiąc wprost, legendarnym gburem, który swoją niekulturalność uważał za przejaw “szczerości prostego chłopa”.
Błagam cię tylko nie reaguj na niego dzisiaj poprosił Witek, wycierając talerze ścierką. Ostatnio ma pod górkę, stracił robotę, żona go rzuciła. Jest wściekły jak pies.
Witek, u niego “trudny okres” trwa już czterdzieści lat. A żona uciekła, bo zdrowy instynkt samozachowawczy jej podpowiedział, co trzeba rzuciłem, kosztując sos. Wytrzymam tyle, ile pozwoli mi wychowanie. Ale jeśli znów zacznie ze swoimi żartami o mojej wadze albo twojej pensji, nie ręczę za siebie.
Dzwonek do drzwi zadzwonił punktualnie o piątej. Pierwsza przyszła teściowa, pani Antonina, cicha kobieta, która uwielbiała synów, zwłaszcza tego starszego, “roztrzepanego”. Zaraz potem pojawiła się ciotka Zosia z mężem. A Grzesiek, jak zawsze, spóźnił się czterdzieści minut wszyscy już siedzieli przy stole, patrząc z tęsknotą na stygnące przystawki.
Wpadł z hukiem, niosąc ze sobą woń taniego papierosa i zimowego mrozu.
A jestem! Nie spodziewaliście się! jego głośny rechot wypełnił całe mieszkanie. Co, Witek, myślałeś, że bez prezentu przyjdę? Trzymaj!
Wcisnął bratu pakunek owinięty w stare gazety.
Co to? Witek wyglądał na zaskoczonego.
Zestaw śrubokrętów z Pepco! W gospodarstwie się przyda, bo ty, jak wiadomo, z narzędziami to masz pod górkę, nawet młotka nie znajdziesz, jak potrzeba.
Wyszedłem mu naprzeciw z wymuszonym uśmiechem.
Cześć, Grzesiek. Myj ręce, stół już czeka, wszyscy głodni.
Grzegorz spojrzał na mnie z góry na dół, i autentycznie poczułem się jak oblany zimnem.
Stasiu! Wyglądasz jak nowa złotówka. Nowa sukienka? Świecisz się jak bombka choinkowa. Co, próbujesz odwrócić uwagę od zmarszczek? Żartuję, żartuję! Jeszcze kawał baby z ciebie, masz czym oddychać.
Grzesiek, chodź do stołu, bo kaczka stygnie przerwał, kaszląc, Witek.
Ledwie usiadł, Grzegorz od razu zaczął rządzić. Wlał sobie do kieliszka wódki, nie czekając na toast i, zahaczając śledzia na widelec, zaczął gadać.
No, wszystkiego najlepszego, jubilaci! Piętnaście lat szmat czasu. Jak wy się jeszcze nie pozabijaliście? Ja z moją Jolą wytrzymałem pięć i już chciałem się wieszać. Baby, doją człowieka, a twoja przynajmniej gotuje zjadliwie. Choć… tu zrobił minę, żując śledzia. Soli sporo, zakochałeś się w pichceniu Stasia? A może ręka ci się trzęsie ze starości?
Pani Antonina uśmiechnęła się pojednawczo:
Grzesiu, zostaw już. Stasia świetnie gotuje. Spróbuj sałatki z ozorkiem delikatna jak mgiełka.
Z ozorkiem? zarechotał Grzesiek. To dobrze. Język Stasi długi, trochę witamin się przyda. Ale serio, mamo, daj spokój z tą obroną. Krytyka jest zdrowa. Ja zawsze prosto z mostu, przez to ludzie mnie szanują.
Stawiając danie na stół, czułem, jak narasta we mnie zmęczenie. Spojrzałem na Witka siedział wpatrzony w obrus, udając zainteresowanie haftem. Bał się brata i bał się skandalu.
“Pół biedy, jeden wieczór. Dla Witka i mamy” pomyślałem.
Grzesiek, jak tam sprawy w pracy? Mówiłeś, że miałeś rozmowę kwalifikacyjną ostatnio.
Nie pytaj. Sami idioci. Siedzi gówniarz, dwadzieścia pięć lat i coś mi gada o komputerach. Mówię mu “Słuchaj, chłopcze, ja pracowałem, jak ty sikałeś w pieluchy”. A on: “Nie nadaje się pan”. Więc ich wszystkich w nos. Otworzę swój biznes, jak trochę odłożę Witek, pożyczysz piątkę do końca miesiąca? Bo hydraulik pilny.
Zamarłem z sałatką w ręku.
Grzesiek, jeszcze nie oddałeś tamtych dwóch tysięcy, które brałeś pół roku temu na samochód przypomniałem spokojnie.
Grzegorz poczerwieniał i od razu przeszedł do ataku.
Oho, księgowa się odezwała! Witek, widzisz jak ona cię trzyma pod pantoflem? Proszę ciebie, a nie ją. My, faceci, rachunki mamy swoje. Chyba, że tak ci kobieta gębę zamknęła, że i bratu nie możesz pomóc?
Witek spojrzał na mnie, potem na niego.
Grzesiu, serio, słabo z kasą. Kredyt domykaliśmy, na stół poszło
Widzę, widzę! przerwał Grzegorz, kłując widelcem kaczkę. Królewskie życie! Łosoś, kaczka, ciasta. Panisko. A rodzinie żałuje na bułkę. Ot, cała Stasia. Wszystko pod siebie. A rodzina niech się martwi.
Nie bulwersuj się, Grzesiu próbowała łagodzić pani Antonina, nakładając mu drożdżówkę. Zjedz. Stasia się napracowała.
A bo ja nie wiem jak się stara? U szefa się chyba jeszcze bardziej stara, nie? Grzegorz puścił oczko do Witka, a to było tak podłe, że aż mnie zatkało. Słyszałem, Stasia, że awansowałaś? Zastępcą szefa zostałaś? Za co to, ciekawe? Za długie rzęsy czy za zostawanie po godzinach?
Zapanowała grobowa cisza. Zwykle gadatliwa ciotka Zosia zamilkła. Policzek Witka poczerwieniał.
Grzesiek, co ty gadasz powiedział cicho.
Nic złego, prawdę mówię, o której wszyscy wiedzą, tylko się boją! Brat zaczał się rozkręcać, wódka dawała o sobie znać. Ty charujesz na produkcji za grosze, a żona karierę robi. Myślisz, że kocha? Z litości żyje, pasujesz jej oddany, posłuszny, taki pantoflarz! Popatrz na siebie! Jak mięczak!
Zamknij się powiedziałem lodowato i spokojnie, choć trzęsły mi się ręce. Ostrożnie odstawiłem salaterkę.
O, królowa się odezwała! zarechotał Grzesiek. Prawda w oczy kole? Zawsze się dziwiłem, co Witek w tobie widział. Nijaka, maruda, charakter nie do wytrzymania. Moja Jola to była kobieta! Jasne, też jędza, ale ładna. A ty… szara mysz.
Spojrzałem na Witka wyczekująco. Liczyłem jeszcze wstanie, huknie pięścią, wyrzuci go za drzwi. Ale Witek siedział zgarbiony, blady, przyciskając widelec jak oręż. Bał się brata jak za dawnych lat.
“W porządku”, pomyślałem. “Jak nie ty, to ja”.
Powoli wstałem, poprawiłem marynarkę i bardzo spokojnym, beznamiętnym tonem, który aż przeszył ciocię Zosię, powiedziałem:
Wstań i wyjdź.
Grzegorz zakrztusił się śmiechem.
Co? Nie przesadziło ci się, kochana, w kuchni od upału?
Powiedziałem: wyjdź z mojego domu. Teraz.
Przecież to też dom mojego brata! wrzasnął Grzesiek. Witek, słyszysz? Wyrzuca twojego brata! Powiedz coś!
Witek w końcu podniósł głowę. W oczach miał cierpienie. Popatrzył na mnie, na moją białą jak kreda twarz, i zrozumiał, że jeśli teraz nie przemówi, nie stanie po mojej stronie za godzinę tego małżeństwa już nie będzie. Nasza szklana rocznica zamieni się w garść potłuczonego szkła.
Grzesiek… wyjdź powiedział zachrypniętym głosem.
Opadła mu szczęka. Spodziewał się wszystkiego: płaczu, awantury, pretensji. Ale nie tego.
Zmówiliście się! Mamo, patrz, wypędzają rodzony brat i synowa! Przez żart!
To nie był żart, Grzesiek przeszedłem dookoła stołu, wskazując mu drzwi. Obraziłeś mnie, upokorzyłeś brata w jego domu. Jesz naszą kolację, pijesz naszą wódkę, a opluwasz nas. Moja cierpliwość się skończyła. Piętnaście lat zniżałem głowę dla świętego spokoju. Już żadnych ustępstw. Wychodź.
Nic tu po mnie! wrzasnął, strącając kieliszek. Plama wina rozlała się jak rana na środku obrusu. Siedźcie sami, duszcie się sałatkami! Pseudointeligencja! Więcej mnie tu nie zobaczycie!
Bardzo na to liczę rzuciłem zimno. I pieniędzy nie dostaniesz. Nigdy więcej. Zacznij pracować, biznesmenie.
Grzesiek poczerwieniał jeszcze bardziej, złapał niedopitą butelkę (“Nie zmarnuje się!” pokazywały jego oczy) pod pachę i tupiąc ruszył do przedpokoju.
Pożałujesz, Witek! wrzasnął zza drzwi. Zdradziłeś brata dla baby! Pantoflarzu! Phi!
Drzwi huknęły tak, że aż zadrżały kieliszki.
Zapadła dziwna cisza, lepka jak kisiel. Słychać było tylko zegar i ciężki oddech teściowej. Pani Antonina zakryła usta chusteczką, a w oczach szkliły się łzy.
Stasiu szepnęła drżąco. Po co tak ostro? Nie chciał źle Taki już jest, nie panuje nad sobą. Wypił.
Obróciłem się do niej, opanowując drżenie, choć ręce już się rwały.
Pani Antonino powiedziałem cicho, ale wyraźnie. “Nie panuje” to jak ktoś głośno się śmieje. Ale obraża kobietę i wyzywa własnego brata to już podłość. Nigdy więcej nie pozwolę, by mój dom był wysypiskiem dla jego języka. Jeżeli chce mu pani współczuć proszę bardzo, rozumiem, matka. Tylko nie tutaj, nie przy moim stole.
Teściowa pociągnęła smarka, ale milczała. Ciotka Zosia nagle uderzyła widelcem o talerz.
Ale kaczka mmm, Stasiek! Rozpływa się w ustach. I dobrze zrobiłeś, trzeba było dawno postawić tego gbura do pionu. Jak mi na waszym weselu zdeptał buty, do dziś nie przeprosił. Wikciu, dolejesz wina? Chyba mam stres!
Atmosfera się rozluźniła. Witek jakby się ocknął, złapał butelkę. Ręce mu jeszcze drżały, ale spojrzał na mnie z wdzięcznością i co ważniejsze z szacunkiem, na który dawno czekałem.
Przepraszam szepnął, dolewając mi kompotu do kieliszka. Głupi byłem. Powinienem był sam.
Najważniejsze, że jesteśmy razem. I jest już tylko nasza rodzina.
Reszta wieczoru minęła zadziwiająco miło. Bez Grześka w mieszkaniu zrobiło się jakby lżej. Goście rozgadali się, opowiadali zabawne historie z życia. Teściowa najpierw była sztywna, ale po kieliszku nalewki i kawałku tortu “Napoleon” rozśpiewała się razem z ciotką Zosią.
Kiedy wszyscy wyszli, zostaliśmy wśród gór brudnych talerzy. Usiadłem ciężko na krześle, patrząc na plamę wina na obrusie.
Pewnie nie zejdzie zauważyłem smutno. Szkoda, prezent od mamy.
Witek objął mnie od tyłu.
Stasiek, obrus się kupi. Nawet dziesięć nowych. Dzisiaj byłeś nie wiem, jak to powiedzieć. Byłeś wspaniały. Myślałem: co za idiota pozwalał mu tyle lat cię ranić. Po prostu przywykłem. Od dziecka był starszy, głośny, wszystko mu wolno. Mama zawsze mówiła: “Ustąp Grześkowi, bo trudny”. No to ustępowałem.
Wiem, Witek. Odzwyczaić się ciężko. Ale jesteśmy rodziną. Szklaną, kruchą, piękną. Nie dam jej rozbić, i już.
Zaśmialiśmy się obaj. Całe napięcie z wieczora wreszcie zeszło.
Apropos śrubokrętów Witek wskazał zwitek na stole Najlepsze. Mam już taki. Grzesiek też mi dał na ostatnią gwiazdkę. Chyba wziął z powrotem i dziś wręczył na nowo.
No i proszę. Stabilizacja znak profesjonalizmu.
Następnego dnia telefon Witek nie przestawał dzwonić. Grzesiek. Witek popatrzył długo na ekran, potem spojrzał na mnie, pijącego spokojnie kawę przy książce. Wyłączył dźwięk i odłożył telefon ekranem w dół.
Nie odbierasz? spytałem.
Nie. Niech wytrzeźwieje. Albo i w ogóle nie odbiorę. Tak spokojnego wieczoru nie miałem od lat.
Mama się będzie zamartwiać zauważyłem.
Przejdzie jej. Może się nauczy, że mam własny charakter. A raczej mamy wspólny. Teraz jesteśmy ekipą, co?
Ekipą przytaknąłem. Miłośników ciszy i kaczki z jabłkami.
Po tygodniu dowiedziałem się od teściowej, że Grzesiek rozpowiada wszystkim, jak to “z niczego wyrzucił go wściekły zięć”, a “biedny brat siedział cicho pod ścianą”. Rodzina kiwała głowami, ale wszyscy zaczęli częściej nas odwiedzać, i robili to uprzejmie, podkreślając dobre maniery. Najwyraźniej sława, że w tym domu nie toleruje się chamstwa, działała lepiej niż alarm.
A obrus, swoją drogą, uratowałem. Stary babciny sposób sól i wrzątek. Tak jak pozbyliśmy się Grześka z domu. Trochę trudu, trochę pieczenia a potem czysto i spokojnie.
Dziś wiem: szklana rocznica to nie tylko symbol. Ktoś nieostrożny może ją rozbić w ułamku sekundy a chronić trzeba ją codziennie. Po tym wieczorze zrozumiałem, że czasem stanowczość i asertywność są większym dowodem miłości do rodziny niż fałszywa uprzejmość wobec “krewnych”. A prawdziwy dom zaczyna się tam, gdzie człowiek czuje się wolny od cudzych żalów i uprzedzeń. I tego będę się trzymał.
