Witek, wyciągnąłeś już tę uroczystą zastawę? Tę z złotym brzegiem, nie codzienną. I jeszcze sprawdź serwetki, krochmaliłam je specjalnie, żeby stały jak w restauracji trajkotała Helena, krzątając się po kuchni i podpinając opadający kosmyk. Kaczka z jabłkami już rozchodziła się po domu zapachem, na płycie pyrkały warzywa, a lodówka pękała od sałatek, które Helena kroiła do drugiej w nocy.
Wiktor, mąż Heleny, bez szemrania gramolił się na krzesło pod sufit.
Helenka, daj spokój z tym całym splendorem. Przecież swoi przyjdą: Heniek, mama, cioćka Zosia. Im to ze słoika byle co do ryja wrzuć, byle polewać nie zapomnieć burknął, sięgając po pudełko z porcelaną z Ćmielowa.
Nie marudź. Mamy dziś rocznicę 15 lat, kryształowe wesele! Niech wszystko będzie idealnie. Znasz swojego brata. Jak dam zwykły talerz, zaraz powie, że zbiednieliśmy. Jak dam popękany, zgani, że syf w domu. Raz jeden niech nie ma powodu do tych tragicznym żartów.
Wiktor westchnął dramatycznie, schodząc z krzesła. Wiedział, że żona ma rację. Jego starszy brat Henryk, delikatnie mówiąc, stanowił osobny gatunek. A mówiąc wprost, jak Helena powtarzała przy winie koleżankom, był wzorem chamidła, co uważało prostactwo za objaw szczerości i swojskości.
Tylko, proszę, nie daj się sprowokować, poprosił Wiktor, wycierając talerze ściereczką. Teraz ma ciężki okres: z pracy wylecieli, żona spakowała walizkę. Chodzi zły jak osa…
Witek, on ten okres przejściowy ma już od czterech dekad. A żona uciekła, bo włączył się instynkt przetrwania odcięła Helena, próbując sosu. Wytrzymam tyle, ile wytrzyma moje wychowanie. Ale ostrzegam: jak jeszcze raz na żarty zajedzie o mojej figurze albo twojej pensji, nie ręczę za siebie.
Dzwonek do drzwi zadźwięczał punktualnie o siedemnastej. Pierwsza przyszła teściowa, Antonina, kobieta cicha i uwielbiająca synów, zwłaszcza skrzywdzonego starszego. Potem ciocia Zosia z mężem. A Henryk rzecz przewidywalna spóźnił się czterdzieści minut, gdy wszystko już stygnęło, a goście wpatrywali się tępo w talerze.
Wpadł do mieszkania jak huragan, wwiewając tanie klasyki z kiosku i zapach mrozu.
Aha! Jestem! Czekaliście, a tu proszę! Jego rechot rozbrzmiał w rozpędzonym blokowisku. Co, Witek, myślałeś, że prezentu nie zabrałem? Masz, łap!
Wcisnął bratu pakunek w gazecie.
To co? zdziwił się Wiktor.
Narzędzie! Zestaw śrubokrętów z Biedry. W domu się człowieku przyda, bo jak wiem, tobie to nawet młotek gdzieś zawsze zginie.
Helena wyszła przywitać gościa, z trudem wykrzesując uśmiech.
Dzień dobry, Heniek. Umyj ręce, już na ciebie czekamy.
Henryk obrzucił Helenę spojrzeniem, od którego mózgiem przeleciał mróz.
O proszę, Helenka w nowej kiecce! Lśni jak papierek od Wedla. Chyba żeby odwracać uwagę od zmarszczek? Żartuję, bo co! Wyglądasz jeszcze całkiem nieźle, taka… obła.
Wiktor kaszlnął, podnosząc temperaturę niezręczności.
Heniek, siadaj, bo kaczka stygnie, no.
Henryk przejął pałeczkę przy stole i to dosłownie. Wlał kilkanaście centylitrów wódki do kieliszka (bez toastu, oczywiście), nabił śledzia i nadał ton spotkaniu.
No to zdrowie jubilatów! Piętnaście lat o matko, jak wyście się jeszcze nie pozabijali? Ja ze swoją Beatą, pięć lat i myślę lepiej się powiesić. Baby to pijawki, wyssą do sucha, heh! A tobie, Witek, jeszcze się trafiło twoja ugotować potrafi. No, chociaż… pogryzł śledzia słone toto, zakochałaś się znowu, Helenka, czy już z wiekiem ręka ci drży?
Siedząca obok Antonina rozczulała się jak matka kwoka.
Henio, nie marudź, Helenka pysznie gotuje! Spróbuj tej sałaty z językiem, delikatniutka…
Z językiem? rozdarł się Henryk. Ta, jej przyda się, żeby trochę Skrócić. A poważnie nie przesypiaj się, Witek, bez konstruktywnej krytyki nie ma rozwoju! Ja zawsze prawdę w oczy za to mnie ludzie szanują!
Helena, rozstawiając gorące potrawy, czuła jak gotuje się w niej wszystko, a serce chce wyskoczyć spod żebra. Popatrzyła na męża. Wiktor wgapiał się w talerz, studiując kratkę obrusu taki był zaangażowany, że aż milczał. On zawsze się bał brata. Awantury. Zepsutej uroczystości.
Dobra, wytrzymaj. Jeden wieczór. Dla Witka. Dla świętego spokoju.
Heniek, jak tam praca? W zeszłym tygodniu miałeś rozmowę, nie? zmieniła temat.
Henryk machnął ręką, dolewając sobie.
Phi, nie mów nawet. Wszędzie barany. Siedzi smarkacz, pyta mnie o Worda. Mówię: koleś, ja pracowałem, jak ty w pampersa sikałeś. A on nie nadajemy się. I tyle. Za to biznes może otworzę. Wiesz, muszę tylko trochę grosza zebrać… Przy okazji, Witek, pożycz piątkę do końca miesiąca, grzeje mi hydraulika w rurach.
Helena zastygła z miską sałatki.
Heniek, a może najpierw oddasz tamte dziesięć tysięcy, co brałeś na naprawę samochodu? powiedziała spokojnie.
Henryk poczerwieniał i przestawił wajchę na czołówkę.
Oho, księgowa się włączyła! Masz, Witek, oko na każdy mój ruch. Ja do brata mówię, nie do ciebie! Co, totalnie pod pantoflem siedzisz, nawet bratu nie pomożesz?
Wiktor spojrzał raz na żonę, raz na brata.
Naprawdę ciężko u nas teraz z kasą, dopiero kredyt spłaciliśmy, a teraz stół…
Widzę wasz stół! przerwał Henryk, dziwnie wyginając widelca w stronę kaczki. Szpanerzy! Kawiorek, rybki, balanga! Ale bratu od ust odjąć nie łaska, cebulaki. Kurko domowa z ciebie, Helenka! Wszystko na siebie, a reszta niech zdycha!
Spokojnie, Heniuś, zjedz lepiej, pieróg weź… Antonina dołożyła pierożka, próbując ugasić pożar.
Ona się stara… jasne, dla szefa też się stara? Henryś puścił oczko do brata, aż Helence stanęła gula w gardle. Awansik dostała, słyszałem. Wiceszefem jest! Ciekawe za co? Za uroczą buzię, czy za nadgodziny w pracy?
Zapadła cisza taka, że nawet zegar przestał tykać. Ciocia Zosia przestała żuć. Wiktor nabrał rumieńców.
Heniek, co ty gadasz? wymamrotał.
Ja tylko mówię, co wszyscy myślą! Ty, Witek, harujesz za grosze, a twoja robi karierę. Myślisz, że cię kocha? Ona z tobą z litości, albo bo wygodny. Podaj, przynieś, posprzątaj. Spojrzyj na siebie, chłopie! Ty to szmatka…
Milcz powiedziała Helena niespodziewanie mocno, choć ręce jej się trzęsły. Odstawiła misę na stół.
O, generał przemówił! ryczał szwagier. Co, piecze cię prawda? Zawsze się dziwiłem, co Witek w tobie widzi. Ani wdzięku, ani figury, charakter jak piła. Beatka moja miała coś, przynajmniej śliczna była (wredna, ale śliczna)! A ty? Szara myszka się koronuje, bo faceta pod but zgniotła…
Helena patrzyła na męża. Czekała. Może podskoczy, może walnie pięścią w stół, każe wyjść chamowi. Ale Wiktor… siedział skulony, ściskał widelec jak broń, sparaliżowany domowymi demonami.
No dobrze pomyślała Helena skoro nie ty, to ja.
Powoli wstała. Poprawiła sukienkę. I tyle lodowato w głosie, że nawet głuchawy wujek Jan wstrzymał oddech:
Wstawaj i wyjdź.
Henryk prychnął.
Słonko, ci się od kuchenki przewróciło w głowie?
Mówię jasno: dość. Wstawaj i wynocha z mojego domu.
To mieszkanie mojego brata! wrzasnął Henryk. Witek, ona mnie wyrzuca! Brata! Powiedz coś!
Wiktor spojrzał na żonę. Na jej bladą, zdecydowaną twarz. Zobaczył, że jeśli teraz nie stanie po jej stronie po godzinie nie będzie małżeństwa. Kryształ zmieni się we flatka.
Heniek… wykrztusił. Wychodź.
Henryk zbaraniał. Spodziewał się wszystkiego płaczu, awantury tylko nie wspólnej solidarności.
Co, zmówiliście się przeciw własnej krwi?! Mamo, patrz! Za jakąś tam fochową laskę mnie wyganiają!
To nie był żart, Henryku Helena obeszła stół i wskazała drzwi Obraziłeś mnie, poniżyłeś brata we własnym domu przy własnym stole. Żreś moją kolację, pijesz nasze wino i lejesz na wszystkich pomyje. Piętnaście lat znosiłam dla spokoju. Ale nie ma spokoju, jest tylko twoje chamstwo i nasza cierpliwość. Limit wykorzystany. Spadaj.
No to wypchajcie się! Henryk poderwał się, przewracając kieliszek. Plama z czerwonego wina rozlała się na obrusie jak krwotok. Jedzcie sobie tę waszą luksusową kaczkę! Zburżuazieli, braciszek pod butem, inteligencja spod Żabki! Mojej nogi tu już nie będzie!
No i dobrze parowała Helena. I zapomnij o kasie. Ani teraz, ani potem. Pracę znajdź, biznesmenie.
Henryk spąsowiał, złapał niedopitą flachę (Nie da się zmarnować!) i burcząc pod nosem, ruszył w kierunku drzwi.
Witek, pożałujesz! Baba ci rozkazuje! Pantoflarzu! Phi!
Drzwi zatrzęsły się tak, że kieliszki w komodzie zabrzęczały.
W pokoju cisza jak w kościele, tylko zegar cyka i świszcze oddech Antoniny. Teściowa trzyma chusteczkę do ust, oczy ma pełne łez.
Helenko… szepcze roztrzęsiona. Może nie tak ostro…? On nie złośliwy… Po prostu impulsywny. Za dużo wypił…
Helena spojrzała na teściową, ledwo wiążąc się z sobą.
Pani Antonino powiedziała miękko, ale stanowczo. Impuls to głośny śmiech, a nie poniżanie żony i brata za jednym stołem. To nie impulsywność, to chamstwo. I nie będę już zamieniać swojego domu na śmietnik słownych odpadów. Jeżeli pani chce go żałować proszę bardzo, ale nie tutaj i nie przy moim stole.
Antonina łkała nieśmiało. Ciocia Zosia, pragmatyczna dusza, nagle stuknęła widelcem o porcelanę.
Kaczka genialna, Helenka! Rozpływa się w ustach. I powiem ci, dobrze zrobiłaś od dawna trzeba było tego wieprza postawić do pionu. Jeszcze na waszym weselu kilka moich palców stratował, wielbłąd jeden, i nie przeprosił! Witek, nalej mi proszę winka, mam dziś traumę.
Atmosfera się rozluźniła. Wiktor jakby się obudził; ręce mu drżały, ale w oczach błysła wdzięczność i, co najważniejsze, szacunek, jakiego Helena dawno u niego nie widziała.
Przepraszam… szepnął, nalewając Helence kompot do kieliszka. Jestem głupi. Powinienem był ja…
Nic takiego Helena pogładziła go po dłoni. Jesteśmy razem. I jego tu już nie ma.
Wieczór upłynął zaskakująco ciepło. Bez Henryka powietrze jakby się przewietrzyło. Goście żartowali serdecznie, wspominali wesołe historie. Antonina początkowo posępna, po dwóch kieliszkach nalewki i kawałku napoleonki zaczęła nawet wtórować, gdy ciocia Zosia zanuciła biesiadę.
Po kolacji, gdy sprzątali górę talerzy, Helena usiadła i patrzyła na plamę wina.
Chyba nie spierze się… Szkoda, pamiątka po mamie.
Wiktor podszedł i objął ją.
Helenka, kogo obchodzi obrus. Idziemy i kupimy nowy. Dziesięć nowych! Byłaś dziś… Nie wiem, jak powiedzieć. Niesamowita. Siedziałem i myślałem: czemu ja tyle lat pozwalałem mu zatruwać ci życie? Tak się przyzwyczaiłem. Mama mówiła: Ustąp Heniowi, bo trudny. To ustępowałem.
Wiem, Witek. Trudno walczyć z nawykami. Ale jesteśmy rodziną, kruchą jak kryształ. Nie pozwolę by rozwalił ją jakiś burak z kompletem śrubokrętów za pięć dyszek.
Oboje wybuchli śmiechem, napięcie opadło.
O właśnie, śrubokręty rzucił Wiktor, sięgając po zapomniany prezent. Najlepsze jest to, że taki sam zestaw już w domu mam. Dał mi dokładnie to samo trzy lata temu na Wigilię. Pewnie wtedy zabrał, a teraz dorzucił…
Proszę, widzisz Helena się uśmiechnęła. Stała jakość!
Następnego dnia rano telefon Wiktora jęczał jak syrena. Henryk dzwonił raz za razem. Wiktor patrzył, potem spojrzał na Helenę, która czytała książkę przy kawie. Ściszył dźwięk i obrócił ekran do stołu.
Nie odbierzesz? spytała.
Nie. Niech się wyśpi. Może w ogóle nie odbiorę. Lubię, jak jest cicho.
Mama będzie się martwiła zauważyła Helena.
Przetrwa to. Musi się nauczyć, że mam zęby. Właściwie, że my mamy. Tworzymy gang, co?
Gang miłośniczek ciszy i kaczki z jabłkami przytaknęła Helena.
Tydzień później Helena dowiedziała się od teściowej, że Henryk rozpowiada rodzinie jak go synowa ledwo żywcem nie wytargała za fraki i, że biedny brat pod stołem siedział. Rodzina kiwała głowami, robiła ojej, ale dziwnym trafem do Heleny i Wiktora zaczęli wpadać na kawkę częściej niż zwykle za to z manierami lepszymi niż na audiencji u prezydenta. Chyba wiadomość, że tu chamstwo się nie opłaca, działała lepiej niż monitoring na klatce.
A obrus? Sprał się. Helena wywabiła plamę przepisem babci: sól, wrzątek i odrobina cierpliwości. Tak samo jak Henryka ze swojego życia trochę zaparcia, trochę szczypania, ale jaka ulga, gdy w końcu po wszystkim.
