Wczoraj
Gdzie ty ten półmisek z sałatką wciskasz? Zasłaniasz nim dostęp do zimnej płyty! Przesuń kieliszki, zaraz przyjdzie Olek on lubi mieć miejsce, żeby gestykulować przy rozmowie.
Wiktor nerwowo przesuwał kryształ po stole, omal nie strącając widelców. Grażyna westchnęła ciężko i otarła ręce o fartuch. Stała przy kuchence od rana, nogi miała jak z ołowiu, w krzyżu radośnie ćmiło. Ale czasu na narzekanie nie było. Dziś przyjeżdżał gwiazdor młodszy brat męża, Olek.
Wiciu, uspokój się poprosiła, starając się, by głos brzmiał równo. Stół jest nakryty perfekcyjnie. Powiedz, kupiłeś czarny chleb? Olek ostatnio marudził, że u nas tylko bułka, a on przecież dba o linię.
Kupiłem, kupiłem, żytni z kminkiem, wszystko jak lubi Wiktor przeskoczył do chlebaka. Grażynko, a mięso? Mięso się zdążyło? Przecież on znawcą jest, po restauracjach chodzi, kotletem się nie zachwyci.
Grażyna zacisnęła usta. Jasne, wiedziała. Olek, czterdziestoletni singiel, wolny artysta, choć ledwie wiązał koniec z końcem dzięki pomocy starszej matki, uważał się za wielkiego smakosza. Każda jego wizyta była jak egzamin, który Grażyna już w myślach oblała.
Upiekłam schab w miodowo-musztardowej glazurze wymieniła. Świeże z rynku, siedemset złotych kilogram. Jeśli to mu nie podpasuje, umywam ręce.
Daj spokój, od razu się złościsz skrzywił się Wiktor. Brat pół roku nie był, tęsknił. Chce posiedzieć rodzinnie. Zrób dobry klimat, co? Ma teraz trudny okres, szuka siebie.
Raczej szuka pieniędzy, nie siebie, pomyślała Grażyna, ale nie odezwała się. Wiktor wielbił brata, widział w nim niedoceniony talent i obrażał się za każde krzywe słowo pod jego adresem.
Dzwonek odezwał się punktualnie o siódmej. Grażyna zgarnęła fartuch, poprawiła fryzurę w lustrze i nałożyła służbowy uśmiech. Wiktor już otwierał drzwi, promieniejąc jak polerny samowar.
Olek! Bracie! No wreszcie!
W progu stał Olek, prezentował się stylowo: modny płaszcz rozpięty, szalik nonszalancko rzucony na ramieniu, lekko zarost zapewne miał dodawać mu wyrazu. Rozpostarł ramiona, pozwolił Wiktorowi się uściskać, sam poklepał go tylko po plecach.
Grażyna zerknęła na jego dłonie. Puste. Ani siatki, ani ciasta, ani nawet mizernych kwiatów. Przyszedł gościnnie do domu, gdzie nie był pół roku, do suto zastawionego stołu, z niczym. Nawet dzieciom, które na szczęście są dziś u babci, nie przekazał czekoladki.
Cześć Grażyna skinął głową, przemykając do środka w butach, oglądając przedpokój. Tapety zmienialiście? Kolor taki szpitalny. Ale jak wam się podoba, to OK.
Witaj Olek odpowiedziała z rezerwą. Umyj ręce, tu masz nowe kapcie.
Swoich nie wziąłem, w cudzych można grzyba złapać odparł. Przejdę w skarpetach. Podłoga czysta, co?
Grażyna poczuła, jak w niej kipi złość. Przed jego przyjściem myła podłogę dwa razy.
Czysto, Olek. Siadaj do stołu.
Usiedli w salonie. Stół był wykwintny: śnieżnobiały obrus, drogie serwetki, trzy rodzaje sałatek, wędliny, sery, kawior, marynowane grzyby przez Grażynę zbierane i solone jesienią. Na środku parał się gorący schab.
Olek rozsiadł się na krześle, rozglądając po jedzeniu. Wiktor uwijał się, otwierając koniak, wybrany specjalnie dla brata pięcioletni, polski.
No, za spotkanie! Wiktor wzniosł toast, rozlewając trunek.
Olek wziął kieliszek, kręcił nim, oglądał, wąchał.
To nie francuski? skrzywił się. Ja wolę francuskie, mają lepszy bukiet. Ten wali spirytusem. Ale cóż, jak się nie ma, co się lubi
Wypił duszkiem, nie smakując, od razu sięgnął widelcem po wędlinę. Grażyna zauważyła, że wybrał najdroższy kawałek polędwicy.
Poczęstuj się, Olek podała mu sałatkę. Tu nowy przepis, z krewetkami i awokado.
Gość wyłowił widelcem krewetkę, jakby oceniał klejnot.
Mrożone były? powiedział tonem pewnym.
No pewnie, nie mieszkamy nad Bałtykiem zdziwiła się Grażyna. Królewskie, z supermarketu.
Guma wydał wyrok, odrzucając krewetkę. Ugotowałaś za długo, trzeba dwie minuty wrzucać. Awokado niedojrzałe, chrupie.
Wiktor, nakładający sobie sałatkę, zawisł z łyżką w powietrzu.
Ale dobre przecież! Próbowałem, super wyszło.
Wiciu, smak się kształtuje pouczył brat. Całe życie na zamiennikach, nie poznasz, czym jest kuchnia z prawdziwego zdarzenia. W zeszłym tygodniu byłem na pokazie restauracji, podawali ceviche z małży. Tekstura bajka. A tu? Domowy majonez chociaż?
Grażyna poczuła, jak policzki płoną. Majonez zwykły, Dekko, bo nie starczyło czasu kręcić domowego.
Sklepowy odpowiedziała sucho.
Wiadomo westchnął Olek, jakby usłyszał, że jest chory. Ocet, konserwanty, skrobia. Trucizna. No, daj to mięso. Może choć ono się udało.
Grażyna milcząco położyła na talerzu duży, soczysty kawałek schabu, oblała sosem, dodała pieczone ziemniaki z rozmarynem. Zapach kusił, normalnie aż ślinka cieknie. Ale Olek był koneserem.
Długo żuł, patrząc w sufit. Grażyna i Wiktor czekali na jego wyrok. Wiktor z nadzieją, Grażyna z buzującą niechęcią.
Sucho oświadczył w końcu Olek. A sos… miód zabija wszystko. Słodkie za bardzo. Mięso ma być mięsem, Grażynko. Ty zrobiłaś z niego deser. Mięso trzeba trzymać w kiwi albo w wodzie mineralnej całą dobę.
Marynowałam całą noc, w musztardzie i przyprawach szepnęła Grażyna. Zawsze wszystkim smakowało.
Wszystkim twoim koleżankom z pracy może i smakuje, one nic słodszego od marchewki nie jadły. Ja oceniam obiektywnie. Jeść się da, z głodu, ale żadnej radości.
Odsunął talerz, gdzie tłusto leżało mięso za trzysta złotych, sięgnął po grzyby.
Swoje czy z Chin, z puszki?
Nasze wycedziła Grażyna. Sami zbieraliśmy, sami soliliśmy.
Olek włożył grzyb do ust i skrzywił się.
Ocetu za dużo. Żołądek wypalisz. Sól przesadnie. Grażynko, chyba zakochana jesteś, tak sypiesz? roześmiał się z własnej aluzji. Witek, uważaj na ciśnienie przy takiej kuchni.
Wiktor nerwowo chichotał.
Dobre grzyby, Olek! Pod wódeczkę akurat. Dolewaj, Grażynka.
Wypili. Olek się zarumienił, rozwiązał szalik, lecz płaszcza nie zdejmował, jakby demonstrował, że jest tu tylko gościnnie.
A kawioru prawdziwego nie było? rozgrzebywał kanapkę. Ten taki drobny, dużo skórek. Pewnie z promocji?
Olek, to kawior z łososia, kosztował sześć tysięcy za kilogram nie wytrzymała Grażyna. Głos zadrżał. Kupiliśmy specjalnie dla ciebie słoik. Sami nie jemy, oszczędzamy.
Oszczędzanie na jedzeniu to najgorsze zauważył filozoficznie Olek, pałaszując kolejną kanapkę z kiepskim kawiorem. Jesteś tym, co jesz. Ja nigdy nie kupię taniej kiełbasy. Lepiej głodować. A wy… lodówka zawalona promocjami, a potem zdziwienie, skąd zmęczenie i szary odcień skóry.
Grażyna spojrzała na męża. Wiktor siedział pochylony nad talerzem, zachłannie żuł mięso, udając, że nic nie słyszy. Jego milczenie bolało bardziej niż słowa Olka. Jak zawsze, chował głowę w piasek, by nie burzyć harmonii z ukochanym braciszkiem.
Witek, tobie mięso też wydaje się suche?
Wiktor się zakrztusił.
Yyy… nie no, Grażynko, pycha. Bardzo dobre. Ale Olek zna się na smakach, ma bardziej wyrafinowany gust…
Wyrafinowany Grażyna z impetem położyła widelec. Metal zazgrzytał o porcelanę jak strzał. Czyli ja mam smak prymitywny, ręce lewe, gotuję truciznę?
Grażynka, przestań się nakręcać Olek skrzywił się. Ja tylko konstruktywnie krytykuję. Rozwijaj się. Powinnaś dziękować. Witka wszystko cieszy, to się rozluźniłaś. Kobieta powinna się doskonalić.
Podziękować? Tobie podziękować? powtórzyła Grażyna. Chcesz, żebym ci dziękowała?
Wstała od stołu. Krzesło zaniepokojonym jękiem odsunęło się.
Grażynka, gdzie idziesz? zaniepokoił się Wiktor. Przecież nawet nie posiedzieliśmy porządnie.
Zaraz przyniosę deser odezwała się dziwnym głosem. Olek przecież uwielbia słodkie.
Wyszła do kuchni. Na blacie czekał jej popisowy Napoleon, który piekła wczoraj do drugiej w nocy. Dwanaście cieniutkich warstw, krem na wiejskich żółtkach, wanilia… Spojrzała na tort, potem na pusty kosz na śmieci.
Ręce drżały. Latami gromadzona złość wytrysnęła, zatapiając zdrowy rozsądek. Ile razy ten człowiek jadł u nich, pił, pożyczał pieniądze bez zwrotu? Ile razy krytykował jej remont, ubrania, dzieci? I zawsze Wiktor milczał. Zawsze tłumaczył: On artystyczny, wrażliwy. A ona, Grażyna, z żelaza?
Nie dotknęła tortu. Po prostu zabrała duży półmisek i wróciła.
I deser? Olek wyciągnął szyję. Nie kupny serniczek mam nadzieję?
Grażyna zaczęła spokojnie zbierać talerze. Najpierw mięso. Potem gumowate krewetki. Potem zimna płyta.
Ty co robisz? Olek był zdezorientowany, gdy zniknęła kanapka spod jego nosa. Nie zjadłem jeszcze!
Po co masz jeść? zdziwiła się Grażyna, patrząc mu w oczy. Przecież wszystko niejadalne. Mięso suche, sałatki trucizna, krewetki guma, kawior kiepski. Nie pozwolę drogocennemu gościowi truć się byle czym. Nie jestem twoim wrogiem.
Wiktor zerwał się z krzesła.
Grażynka! Dość tego! Oddawaj jedzenie! Przeproś brata!
Nie, Wiciu, to nie cyrk. Cyrk jest wtedy, gdy ktoś wkracza do czyjegoś domu z pustymi rękami, siada do stołu, na który wydaliśmy ćwierć twojej pensji, i zaczyna lżyć gospodynię.
Nie lżyłem! oburzył się Olek, wybiegając czerwonymi plamami na twarzy. Wyraziłem opinię! Przecież wolność słowa!
Wolność Grażyna kiwała głową, zbierając dalej talerze. Więc wolno mi decydować, kogo karmić w swoim mieszkaniu. Powiedziałeś, lepiej głodować niż jeść tandetę? Szanuję to. Głoduj.
Odwróciła się i z półmiskiem pojechała do kuchni. W salonie zawisła cisza.
Ty oszalałaś? szepnął przez zęby Wiktor, wbiegając za żoną. Robisz wiochę przed moim bratem! Oddaj jedzenie! Przeproś!
Grażyna położyła półmisek na blacie i spojrzała na męża. W jej oczach było tylko zimne zdecydowanie.
Ja robię wstyd? A jak siedziałeś i potakiwałeś, gdy on mnie poniżał, to nie wstydziłeś się? Jesteś facetem czy szmatą? On w pięć minut zjadł kawior za tysiąc i powiedział, że słaby. A ty choć raz kupiłeś mi kawior bez okazji? Nie. Wszystko dla gości, a gość wyciera o nas buty.
On jest moim bratem! Krew!
Ja jestem żoną! Od dziesięciu lat piorę ci, gotuję, sprzątam. Wczoraj całą noc po pracy kucharzyłam. Po co? By usłyszeć, że mam dwie lewe ręce? Jak nie zamkniesz się natychmiast, tort ci ubiorę na głowę. Nie żartuję, Wiciu.
Wiktor cofnął się. Grażyna zawsze była cicha, wygodna. Teraz patrzył na nią jak na rozwścieczoną boginię.
Olek zajrzał do kuchni, już mniej pewny siebie.
Czegoś takiego nigdzie nie widziałem. Przyszedłem z sercem, a tu chlebem w twarz?
Z sercem? roześmiała się Grażyna. Puste ręce, to takie serce? Przyniosłeś choćby herbatę przez te lata? Jesteś tu, bo chcesz najeść się i krytykować.
Mam trudności przejściowe!
Przejściowe od dwudziestu lat. Płaszcz nowy, szalik drogi. Na prezentacjach bywasz, po pięć tysięcy pożyczasz i zapominasz oddać to świętość.
Grażynka, zamknij się! krzyknął Wiktor. Nie licz cudzych pieniędzy!
To nie cudze, tylko nasze! Rodzinne! Które zamiast na dzieci idzie na tego sybarytę!
Olek teatralnie łapał się za serce.
Dość, więcej minuty tu nie będę! Wiciu, nie sądziłem, że ożenisz się z taką chamską babą. Nogi więcej tu nie postawię.
Zdecydowanie ruszył do przedpokoju. Wiktor poleciał za nim.
Olku, daj spokój! Nie słuchaj jej, ona ma chyba zły dzień! Zaraz jej przejdzie!
Nie, bracie uczuciowo zawołał Olek, już zakładając buty na skarpety. Tego nie zmyjesz. Idę. Nie dzwoń, dopóki nie przeprosi.
Drzwi trzasnęły.
Wiktor stał w przedpokoju, patrzył na zamknięte drzwi jak na bramę raju. Potem powoli wrócił do kuchni, gdzie Grażyna spokojnie pakowała mięso do pojemników.
Jesteś zadowolona? zapytał ponuro. Pokłóciłaś mnie z jedynym bratem.
To nie kłótnia, tylko uwolnienie się od pasożyta odparła, nie oglądając się. Siadaj, jedz. Mięso jeszcze ciepłe. Czy dla ciebie też za suche?
Wiktor usiadł, objął głowę rękami.
Jak mogłaś On był gościem
Gość ma zachowywać się jak gość, nie jak sanepid. Posłuchaj mnie dobrze. Nigdy, nigdy więcej nie szykuję stołu dla niego. Chcesz się z nim widywać idź do niego. Albo do kawiarni. Ale za swoje. Moje pieniądze i mój wysiłek na niego już nie pójdą.
Stałaś się bezwzględna mamrotał.
Stałam się sprawiedliwa. Jedz. Mam zabrać?
Wiktor spojrzał na schab. Żołądek zawarczał. Był głodny, mięso pachniało obłędnie mimo kłótni. Powoli sięgnął po widelec. Ukroił kawałek. Spróbował.
Mięso było niesamowicie delikatne. Sos doprawiony idealnie, gorczyca ostrość, miód lekka słodycz. Genialne.
I jak? zauważyła Grażyna, widząc rozkosz na jego twarzy.
Pycha wyznał cicho. Bardzo dobre, Grażynko.
A widzisz. Brat po prostu jest zazdrosnym nieudacznikiem, co podbudowuje się kosztem innych. Przejrzyj wreszcie.
Wiktor jadł i myślał. Po raz pierwszy w życiu do jego głowy docierała myśl, że może żona ma rację. Przypomniał sobie puste ręce Olka, jego ton, swoje poczucie wstydu, gdy brat wyśmiewał jedzenie.
A tort? zapytał nagle. Będziemy jeść tort?
Grażyna się rozpromieniła, pierwszy raz tego wieczoru szczerze.
Będziemy. I herbatę z tymiankiem, jak lubisz.
Wyjęła Napoleona, majestatyczny, kusił kremem i złotymi warstwami. Pokroiła spore kawałki. Siedli razem, pili herbatę, jedli tort, napięcie opadało.
Wiesz Wiktor dojadał drugi kawałek on nawet mamie na imieniny nic nie dał. Powiedział, że on sam jest prezentem.
No widzisz Grażyna przytaknęła. Przejrzałeś.
Telefon Wiktora zadzwonił. Przyszła wiadomość od Olka: Zabrałbyś z sobą trochę kanapek, wyszedłem głodny. Przelej piątaka za straty moralne.
Wiktor przeczytał na głos. Zapadła chwila ciszy. Grażyna pytająco uniosła brwi.
Co mu odpiszesz?
Wiktor spojrzał na żonę, przytulną kuchnię, tort. Potem na telefon. Powoli wpisał: Zjedz w restauracji, przecież jesteś smakoszem. Nie mam pieniędzy. I kliknął blokuj.
Co napisałeś? spytała Grażyna.
Że idziemy spać.
Grażyna udawała, że wierzy, choć kątem oka widziała ekran. Podeszła, objęła go czule.
Dobrze sobie poradziłeś, Wiciu. Skoro trzeba, to z przytupem.
Tamtego wieczoru zrozumieli coś ważnego. Żeby uratować dom, trzeba z niego czasem wyrzucić zbędnych ludzi, nawet własnych krewnych. A schab był naprawdę znakomity nie ważne, co powiedzą smakosze bez grosza w kieszeni.
