Justyno, no serio, Aldona zerka na jej stare lniane sukienki tak, jakby była to muzealna relikwia o wątpliwej wartości. Naprawdę chodzisz w tych łachach? Przy mężu?
Justyna odruchowo poprawia sukienkę. Jest miękka, wygodna, już tysiąc razy prana.
Lubię ją…
Lubisz… Ty to wielu rzeczy lubisz podchwyciła Zofia, nie odrywając wzroku od smartfona. Siedzieć w domu, gotować barszcz, dziergać serwetki. Przecież młodość szybko przemija! Trzeba żyć, a nie tylko istnieć.
Aldona energicznie kiwa głową, jej nowe złote kolczyki szerokie obręcze lśnią przy każdym ruchu:
Wczoraj z Arturem byliśmy w tej nowej restauracji na Nowym Świecie. Rewelacja! A Ty pewnie znowu smażyłaś ziemniaki?
Justyna smażyła. Z pieczarkami, bo tak lubi Marcin. Po pracy wrócił zmęczony, zjadł dwie dokładki i zasnął jej na ramieniu przy telewizorze. Justyna nie opowiada tego przyjaciółkom. Po co? I tak nie zrozumiałyby.
…Dawno temu, trzy przyjaciółki wyszły za mąż w odstępie kilku miesięcy. Justyna pamięta tamten rok doskonale: swoją skromną uroczystość w urzędzie stanu cywilnego, potem wielkie wesele Aldony z orkiestrą i fajerwerkami, a zaraz potem ślub Zofii, gdzie każdy gość dostał ręcznie robione czekoladki z imieniem. Już wtedy Justyna zauważała ich wymienne spojrzenia, gdy mówiła, że miesiąc miodowy spędzą na działce u rodziców Marcina. Aldona prychała w kieliszek z szampanem, a Zofia przewracała oczami tak wyraziście, że nie dało się tego nie zauważyć.
Od tamtej pory żarty i docinki stały się stałym tłem ich spotkań. Justyna nauczyła się nie reagować, choć za każdym razem coś w środku bolało.
Aldona należy do kobiet, które wchodzą i od razu zwracają na siebie uwagę. Głośny śmiech, wyraziste gesty, niekończące się historie, kto komu co powiedział. Ich mieszkanie to miejsce spotkań: przyjaciółki, znajomi z pracy, rodziny ludzie wchodzą, wychodzą, zostawiają puste kieliszki i plamy po winie na jasnym dywanie.
W sobotę będzie nas piętnaście osób informuje Aldona przez telefon. Wpadnij! Artur zrobi karkówkę.
Justyna grzecznie odmawia. Marcin po tygodniu pracy pragnie ciszy, nie tłumu obcych przy stole.
No to siedź w swojej norze rzuca Aldona, w głosie coś z pogardą.
Artur początkowo wspiera żonę. Pomaga nakrywać, żartuje z gośćmi, cierpliwie sprząta po spotkaniach. Justyna widzi go na tych rzadkich imprezach, na które się wybiera: zmęczone oczy, sztuczny uśmiech, mechaniczne gesty. Nalewa wino, śmieje się, gdzie trzeba, ale coraz częściej wzrok ucieka mu gdzieś daleko.
Artur, czemu taki markotny? Aldona szczypie go w policzek, nawet przy ludziach. Uśmiechnij się! Goście pomyślą, że głoduję Cię!
Artur uśmiecha się. Goście śmieją się. Justyna zastanawia się, jak długo można nosić maskę, zanim przyrośnie do twarzy albo zanim nie zechce się jej zerwać do krwi.
…Po dziesięciu latach maska pękła. Artur odszedł do koleżanki z pracy cichej księgowej, która podobno piekła mu drożdżówki na śniadanie i nigdy nie podnosiła głosu. Aldona dowiedziała się ostatnia, choć cała firma szeptała od miesiąca.
Zostawił mnie! Aldona ryczy do słuchawki, w tle coś huczy, tłucze się. Niewdzięczny! Oddałam mu najlepsze lata! A on poszedł!
Justyna słucha w ciszy. Co tu mówić? Że Artur zasypiał przez dekadę wśród obcych rozmów, obudził się wśród cudzych gości? Że dom to nie scena wiecznej imprezy?
Po rozwodzie okazało się, że mieszkanie jest na hipotekę, a długów narosło na osobowy samochód. Aldona została sama z finansowym bałaganem, a jej śmiech słychać coraz rzadziej.
Zofia tymczasem buduje imperium pięknego życia. Jej profil na Instagramie pełen zdjęć: modne restauracje, markowe sklepy, wakacje na Helu. Idealne selfie z perfekcyjnym makijażem podpisy: szczęście i wdzięczność za życie. Mąż Dariusz gdzieś w tle, rozmazany cień, który finansuje ten błyszczący świat.
Patrz! Zofia wciska Justynie telefon pod nos. Kasia dostała od męża naszyjnik od W.Kruk. A mój co? Znowu jakiś drobiazg.
Może lubi sam wybierać prezenty?
Zofia patrzy na Justynę z dziwnym wyrazem twarzy.
Nie, nie. Wysłałam mu listę, niech wybierze stamtąd.
Justyna nic nie mówi. Marcin wczoraj przyniósł jej książkę, którą chciała przeczytać. Sam znalazł w antykwariacie koło metra, sam zapakował w szary papier. Justyna nie mówi Zofii ta by tylko wyśmiała biedę.
Przez pięć lat Dariusz spełniał oczekiwania. Pracował po godzinach, dorabiał każdą złotówkę, ciągle próbował doskoczyć do coraz wyższej poprzeczki, którą Zofia przesuwała. Potem poznał ekspedientkę z księgarni po rozwodzie, z dzieckiem, bez henny i drogich torebek. Patrzyła na niego tak, jakby był już dosyć dobry. Po prostu.
Rozwód skończył się szybko i głośno. Zofia żądała wszystkiego, dostała połowę zgodnie z prawem, nie z zachcianką. Rodzinny budżet wysuszony na maksa: karnety do SPA, kosmetyczka, niekończący się shopping. Oszczędności zniknęły.
Jak mam teraz żyć? Zofia siedzi w kawiarni, rozmazuje łzy na buzi. Za co?
Justyna pije kawę, myśli, że Zofia ani razu przez te lata nie zapytała, jak u niej. Jak Marcin. Czy zdrowi są. Jej pytania zawsze krążyły wokół niej samej.
Obie przyjaciółki znalazły się w podobnej sytuacji: bez mężczyzn, bez pieniędzy, bez dotychczasowego życia. Aldona zatrudnia się na drugiej pracy, żeby spłacić długi. Zofia przeprowadza się do mniejszego mieszkania i przestaje publikować zdjęcia.
Justyna żyje po swojemu. Gotuje Marcinowi kolacje, pyta o wystawę, słucha o trudnych negocjacjach. Nie wymaga prezentów ani wielkich gestów, nie porównuje go do innych mężów. Po prostu trwa. Pewna jak ściana rodzinnego domu, ciepła jak światło w kuchennym oknie.
Marcin to docenia. Pewnego dnia wraca z pracy z teczką i kładzie przed Justyną na stole.
Co to?
Połowa firmy. Teraz Twoja.
Justyna długo patrzy na dokumenty, boi się je dotknąć.
Dlaczego?
Bo zasłużyłaś. Chcę, żebyś czuła się bezpiecznie. Bo bez Ciebie tego by nie było.
Rok później kupuje mieszkanie jasne, przytulne, z dużymi oknami. Przepisuje na jej nazwisko. Justyna płacze mu w ramieniu, Marcin głaska ją po włosach, powtarza, że jest jego skarbem. Jego cichą przystanią.
Dawne przyjaciółki zaczynają zaglądać na kawę. Najpierw rzadko, potem coraz częściej. Siadają na nowej sofie, podziwiają atłasowe poduszki, oglądają obrazy na ścianach. Justyna widzi w ich oczach: zdziwienie, zakłopotanie, ukrywaną ciekawość i zazdrość.
Skąd to wszystko? Aldona obrzuca wzrokiem salon.
Marcin mi podarował.
Tak po prostu?
Po prostu.
Przyjaciółki wymieniają spojrzenia. Justyna dolewa im kawy i milczy.
Podczas jednej wizyty Aldona nie wytrzymuje. Odkłada filiżankę tak mocno, że kawa wylewa się na spodek, wypala:
Wyjaśnij mi. Czemu? Dlaczego my wszystko straciłyśmy, a Ty szara mysz dalej jesteś szczęśliwa?
Zapada cisza. Zofia patrzy przez okno, udaje obojętność, a jej palce nerwowo gniotą tanie pierścionki, zamiast dawnych brylantów.
Justyna mogłaby odpowiedzieć. Opowiedzieć o cierpliwości. O tym, jak ważne są drobiazgi. O tym, że szczęśliwe małżeństwo to nie efektowna maskarada, lecz codzienna troska. Że kochać to słuchać, zauważać, strzec. Nie wymagać, lecz dawać.
Ale po co? Dwadzieścia lat te kobiety traktowały ją jak część tła. Dwadzieścia lat żyj mocniej było ich jedyną radą. Dwadzieścia lat nie słyszały nic, oprócz własnych głosów.
Może po prostu miałam szczęście mówi Justyna i uśmiecha się.
Po tej rozmowie przyjaciółki wpadają coraz rzadziej. Potem wcale. Zazdrość była silniejsza niż przyjaźń, wspólna przeszłość, rozsądek. Łatwiej było odejść niż przyznać, że przez lata się myliły.
Justyna nie cierpi z tego powodu. Zadziwiające, ale pustka po tych relacjach wypełnia się spokojem i ulgą. Jakby zdjęła zbyt ciasne buty i mogła wreszcie odetchnąć.
…Mija kolejnych dziesięć lat. Justyna ma pięćdziesiąt cztery, żyje jej się dobrze. Dorosłe dzieci, wnuk, Marcin, który wciąż przynosi książki w papierze. Przypadkiem dowiaduje się od starej znajomej, że Aldona nie wyszła ponownie za mąż, pracuje w dwóch miejscach, narzeka na zdrowie. Zofia zmieniła trzech partnerów, ale każdy związek kończył się tak samo: pretensje, żale, wymagania.
Justyna słucha bez satysfakcji. Po prostu słucha, myśli, że czasem szare myszki trafiają na swoje szczęście. Ciche, niezauważalne, lecz ogromnie wartościowe.
Wyłącza telefon i idzie przygotować kolację. Marcin obiecał, że dziś wróci wcześnie i poprosił o ziemniaki z pieczarkami.
