Wypchnął ją siłą za próg i zatrzasnął drzwi. Marta najpierw zsunęła się po inercji, potem potknęła się i upadła na drewniany podest podwórza. Otrzepując dłonie, usiadła na mokrych deskach i ostrożnie dotknęła płonącej policzki, zsunęła się w dół w kierunku dolnego wargi. Na palcach pozostał krwistoczerwony ślad. To nie zdziwiło Martę potwierdziło jedynie przypuszczenie, że znowu mąż ją pobił. Ale policzka bolała mocniej.
Ile to już razy Stanisław nie potrafił się powstrzymać? Zdarzało się mu to dość często.
Marta wróciła do drzwi, przyciśnięta czołem do szorstkiego drewna, szukając oddechu. Z za drzwi dochodziły głośne, przerażone szlochy. Łucja i Jadwiga, ich córki ze Stanisławem. Serce ścisnęło się na wskroś, bolesny ból. Chociażby ich nie zranił Dotknęła językiem spuchniętej, słonej w smaku wargi rezultat kolejnej kłótni, kolejnego wybuchu ślepej, niepohamowanej zazdrości.
Wszystko zaczęło się od jednej głupiej uśmiechu. W dniu spotkania szef, mężczyzna pod pięćdziesiąt, wesoły i rumiany, rzucił żartobliwą uwagę o żniwach. Marta, stojąca obok, nieśmiało roześmiała się z uprzejmości. To zauważyła Grażyna, siostra Stanisława. Jej ostry, żądły wzrok zatrzymał się na Marcie o chwilę dłużej niż trzeba. Wystarczyło. Nie zwlekając, Grażyna wszystko opowiedziała bratu, dorzucając własne komentarze. Znała on w swoim gniewie nie lada zdolności.
Marta odpychając się od framugi, drżąc, ruszyła w stronę zagrody, usiadła na zimnym pniu. Wrześniowy wieczór był ciepły niczym dzień, lecz od ziemi już wiało nocną chłodą. Kiczowaty wietrzyk wdzierał się pod cienki szalik. Tak bardzo chciała cieplutko przy kominku, przy dzieciach lecz nie było dokąd iść. Do rodziny Stanisława? Grażyna przywitałaby ją przy progu z kąśliwym słowem. Najbliższych nie pozostało. Matka zmarła rok temu. Serce ścisnęło się jeszcze mocniej, a po policzkach samodzielnie popłynęły gorące, gorzkie łzy. Tęskniła za mamą i zapachami, które z nią wiązały suszonymi jabłkami w garze i dymem, jej cichymi, kojącymi słowami, które mogły ugasić każdą bolączkę. Teraz już nie było nikogo, kto mogłby ją ukoić.
Jak tak? myślała, patrząc w narastające zmierzchy. Cóż ja popełniłam, że siedzę przy zamkniętych drzwiach własnego domu jak włóczący się pies i nie widzę ani wyjścia, ani światła?
A jednak zaledwie siedem lat temu Siedem lat. Zamknęła oczy i przez słoną wilgoć łez wyłonił się inny obraz ten, w którym była szczęśliwa. Miał ukochanego mężczyznę, dwie rodziny szykowały się do ślubu.
—
Powietrze było gęste i słodkie, pachniało skoszoną trawą i nadchodzącym zmierzchem. Szli ramię w ramię ona i Wojtek, który tak ją kochał.
Jutro szepnęła Marta, patrząc w stronę zachodzącego słońca. Nie mogę w to uwierzyć.
Wojtek mocniej ścisnął jej dłoń. Jego duża, ciepła dłoń otuliła jej delikatne palce.
A ja wierzę. Wierzę od dnia, kiedy wpadłaś na chropowaty jarz wciąż po piłkę i bałaś się ześlizgnąć. Pamiętasz?
Marta roześmiała się.
Pamiętam. A ty stałeś w dole i krzyczałeś: Skacz, złapię. I złapałeś.
Ich miłość była wielka. Cała wioska o tym wiedziała. Lecz nie zawsze tak było. Na samym początku stała Grażyna Zamiatna, siostra tego, co miał zostać jej mężem. Wojtkowi też się podobała Grażynie. A któż mógłby nie lubić jego psotnych oczu i opornej grzywy? Grażyna, spłoniona zawiścią, robiła wszystko, by się rozstali. Szeptała podstępy: że Marta nie jest odpowiednią partnerką, że rodzina nie jest bogata. Namawiały inne dziewczyny, by nie zbliżały się do Marty, nazywały ją niedotykalną i nieprzystępną.
Jednak brud ten nie przywarł do Marty. Przeszła przez niego niczym przez niewidzialne szkło, pozostawiając powierzchnię czystą i lśniącą. To wkurzało Grażynę jeszcze bardziej, a jej żółć rosła od wewnątrz. Wojtek podchodził do plotek z uśmiechem.
Nie jestem aniołem odparwał, gdy ktoś próbował mu opowiadać kolejny plotek. Marta jest inna. Nie próbuj mnie oszukać.
Ich relacja, mimo pogłosek, była niewinnie piękna. Spacerki do domu, rozmowy przy furtce, rzadkie, zawstydzone pocałunki w policzek. Wszystko zmieniło się miesiąc przed ślubem. Wojtek zdawał się nagle zmienić.
Kiedy jeszcze odprowadzał ją do furtki, odwracał się lekko i machał ręką. Teraz przytulał ją tak mocno, że wyglądało, jakby chciał ją wciągnąć w siebie i nie puszczał.
Wojtku, co się z tobą dzieje? zapytała Marta, czując napięte mięśnie.
Nie wiem odpowiedział cicho, przyciskając twarz do jej włosów. Jeśli je puścię, wydaje mi się, że już nigdy nie zobaczę cię. Serce mi się ściska.
Głupoty szepnęła, głaszcząc jego ścięte włosy. Zawsze jesteśmy razem. Jutro się zobaczymy.
Jutro westchnął, a w tym westchnieniu była nieznana jej tęsknota.
Później, kiedy wszystko się wydarzyło, matka Marty westchnęła: Czuję to, córeczko. Młody sercem wiedział, że rozstanie nadciąga.
Wieczorem przed uroczystością nie wytrzymał.
Wytrzymaj jedną noc, Wojtku zachęcała Marta. Lecz namiętność go pochłonęła, a Marta rozpuszczała się pod jego ustami i dotykiem. Leżeli półleżąc pod ogromną wierzbą, której gałęzie skrywały ich przed wścibskimi spojrzeniami. Nikt nie przechadzał się tam nocą miejsce było przytulne i odosobnione. Szepty Wojtka były gorące i przerywane, a ręce drżały, podciągając podszewkę jej suknia.
Co to ma znaczyć, nie mogę dłużej czekać. Jutro i tak będziesz moją żoną. Moją żoną!
Marta nie sprzeciwiała się, bo sama pragnęła tego samego. Nocne niebo, usiane gwiazdami, przemykało przed jej oczami Marta stała się kobietą pod cieniem wierzby, w gęstym zapachu ziemi i różnorodnej trawy.
Po tym, ocierając dłonią wilgotne od łez policzki, Wojtek, szczęśliwy i uspokojony, poszedł do domu. Najprawdopodobniej po drodze, przepełniony emocjami, postanowił się wykąpać. Co stało się w rzece, nikt nie dowiedział się. Znaleziono go dopiero kolejnego dnia, gdy miał się odbyć ślub. Jego ciało przytrzepało brzeg.
—
Ból przygniótł Martę z całą siłą. Wyschła, stała się cieniem samej siebie. Dniami siedziała przy oknie, w które Wojtek kiedyś podrzucał małe kamienie, i trzęsła w rękach ślubną suknę. Białą, koronkową, którą sama starannie haftowała zimowymi wieczorami. Delikatne palce, niczym wosk, nieprzerwanie przeglądały koronki, jakby w ich rytmie można było znaleźć odpowiedź.
Za co? szeptała, ledwo słyszalny, niczym szelest zasłon. Za co?
Matka, patrząc na nią, płakała pod nosem, wycierając łzy krawędzią fartucha. Bała się, że córka zaraz się złamie jak sucha gałąź i podąży za mężem.
Wtedy, w czasie, gdy w domu zagościło bezgłosne rozgoryczenie, na progu pojawiła się Grażyna. Ta sama. Stała, spuchnięta od łez, w prostym lnianym stroju, a jej zwykle zadziorne oczy były pełne żalu.
Marto Martuszko rzuciła się na nią, upadając na kolana i otulając chude nogi. Wybacz mi! Na Boga, wybacz wszystkie moje podłe słowa! Wojtka już nie ma i nie mamy już nic do podziału. Zróbmy przyjaźń? Co? Tak, jak kiedyś?
Marta siedziała nieruchomo, niczym lalka. Matka, opierając się o framugę, z niepokojem patrzyła na tę scenę. Nie podobało jej się to. Nie wierzyła, że człowiek może tak w mig się zmienić, jakby zrzucił starą skórę. Lecz wtedy Marta nagle się poruszyła. Cichy, przerywany oddech wydobył się z jej piersi, a potem popłynęły łzy nie ciche, lecz gorzkie, lecz uzdrawiające. Objęła Grażynę, przytuliła się do jej ramienia i płakała, wylewając całą swoją ból.
Dobrze westchnęła matka. Niech tak będzie. Może Grażyna naprawdę pomoże. Bo inaczej po Wojtku nie zostanie nic.
Tak zaczęła się ta dziwna, trudna do zrozumienia przyjaźń. Grażyna nie odrywała się od Marty. Nocowała u nich, dniami siedziały razem, nieustannie szepcząc o czymś. Wydawało się, że Grażyna stała się tarczą Marty przed światem, jej jedynym kotwicą w morzu cierpienia.
Potem pojawił się Stanisław, kuzyn Grażyny. Chłopak przystojny, spokojny, o poważnych oczach. Zaczynał się o Martę troszczyć, przynosząc kwiaty polne, przysmaki z miasta. Na początku nie chciała o nim słyszeć, odwracała się, zamykała w sobie.
Nie mogę, Grażyno. To zdrada.
Jaka zdrada? nalegała przyjaciółka, gładząc jej włosy. Życie toczy się dalej, Marto. Wojtek nie chciałby widzieć cię taką. Stanisław to dobry, godny człowiek. Pokocham cię, wiem to.
Czy to Stanisław był zbyt natarczywy, czy może Grażyny namowy działały jak balsam na zranioną duszę, Marta poddała się. Zgodziła się wyjść za niego zaślubną. Ślub był cichy i skromny, bez muzyki i wścibskich oczu.
Aż dziewięć miesięcy po zniknięciu Wojtka po całej wsi rozeszły się plotki. Najpierw cichutki strumyk, potem pełna, brudna rzeka. Marta była potępiana przez wszystkich. Szeptano za plecami, palcami wskazywano.
I nie wytrzymała żałoby! Cała się napompowała!
A kto wie, może była niewierna Wojtkowi? Niewiele wiadomo, co się stało w rzece
Nie zachowała honoru. Zhańbiła rodzinę.
Słowa były ostre jak sierpy. Najgorsze było to, że z przypadkowych rozmów dowiedziały się dziewczyny, iż źródłem tej brudnej rzeki były usta samej Grażyny, ich najlepszej przyjaciółki, jak sądziły.
Grażyna, z oczami pełnymi trującej litości, przy studni wzdychała i mówiła sąsiadkom: Biedna moja Martuszko, kocham cię jak siostrę, ale prawdy nie ukryje się Wojtek nie zdążył, a Stanisław pospieszył się z małżeństwem, nie macie? Co się stało? Może Stanisław chciał chronić jej honor, bo Marta już była Kto weźmie taką? Tylko ktoś dobry, jak Stanisław Ojej, to wypadło, dziewczęta, liczycie to za sekretną informację. I tak jej zemsta, zimna i wymierzona, w końcu dotarła do celu.
Idylka, którą Marta tak starannie budowała, rozpadła się szybciej niż tort weselny. Stanisław okazał się nie tym cichym i godnym schronieniem. Wszystko zaczęło się od jednej wypowiedzi po pierwszej nocy słowa, które wbiły się w serce Marty jak lód.
Jesteś splamiona wymamrotał, patrząc na nią od góry do dołu. Nie wierzyłem w złe języki. Teraz rozumiem, dlaczego tak szybko zgodziłaś się położyć przy mnie jako żona.
Marta zamarła ze strachu. To słowo splamionaW końcu, z sercem wolnym od przeszłych cierpień, Marta odważnie ruszyła w nieznane, wiedząc, że jedynie własna determinacja i miłość do córek mogą poprowadzić ją ku nowemu, spokojnemu życiu.
