On wypycha ją siłą przez próg i zamyka drzwi na oścież. Jadwiga najpierw leci na skutek bezwładności, potem potyka się i upada na drewnianą podłogę podwórka. Otrząsając dłonie, siada na mokre deski i ostrożnie dotyka płonącej policzki, sunąc w dół do dolnej wargi. Na palcach zostaje krwistoczerwony ślad. To nie zaskakuje Jadwigę potwierdza jedynie przypuszczenie, że znów mąż rozbił jej wargi. Ból policzka jednak przeważa.
Po raz kolejny Stanisław nie zdołał powstrzymać gniewu. Zdarzało się to u niego dość często. Jadwiga wraca do drzwi, przyciska czoło do szorstkiej deski, próbując złapać oddech. zza zamkniętych drzwi dobiegają przerażone jęki. To jej córki, Grażyna i Nina, które mają też ze Stanisławem ojcowski krwiut. Serce kurczy się z bólu choćby nie chciała ich zranić Jadwiga dotyka językiem spuchniętej, słonej wargi. Efekt kolejnego kłótni, kolejnego wybuchu ślepej, niepohamowanej zazdrości.
Wszystko zaczęło się od jednej głupiej uśmiechniętej miny. Dzisiaj, na spotkaniu w gminie, szef, mężczyzna pod pięćdziesiąt lat, wesoły i czerwonooki, wygłaszał żartobliwe uwagi o żniwach. Jadwiga, stojąca obok, nieświadomie się roześmiała tylko z grzeczności. To zauważyła Grażyna, siostra Stanisława. Jej ostry, kłujący wzrok zatrzymał się na Jadwidze sekundy dłużej niż trzeba. Wystarczyło. Nie zwlekając, Grażyna natychmiast opowiedziała bratu, dorzucając własne komentarze, bo zawsze tak robiła, mimo że znała temperament Stanisława w gniewie.
Jadwiga odpycha się od framugi, drżąc, i kieruje się w stronę małego zagajnika. Siada na zimnym pniu. Wrześniowy wieczór jest słoneczny, lecz ziemia już chłodzi nocnym powietrzem. Kłujący wiaterek wdziera się pod cienki szalik. Tak bardzo pragnie ciepła, pieca, dzieci Lecz nie ma dokąd iść. Do rodziny Stanisława? Grażyna pierwsza powitałaby ją przy drzwiach kąśliwym słowem. Najbliższych już nie ma matka odeszła rok temu. Serce ściska się jeszcze mocniej, a po policzkach płyną gorące, gorzkie łzy. Tęskni za matką i jej zapachem suszonych jabłek, dymem z kominka, cichymi, łagodnymi słowami, które koiły ból. Teraz już nie ma nikogo, kto mogłby ulgę przynieść.
Jak tak się stało? myśli, patrząc w nasilające się zmierzchy. Czemu siedzę przy zamkniętych drzwiach własnego domu, jak bezdomny pies, nie widząc wyjścia ani światła? Wspomina, że jeszcze siedem lat temu dokładnie siedem była szczęśliwa. Miałaby ukochanego mężczyznę, obie rodziny przygotowywały się do ślubu.
***
Powietrze jest gęste i słodkie, pachnie skoszoną trawą i nadchodzącym zmierzchem. Idą ramię w ramię ona i Wojtek, który tak ją kochał.
Jutro szepcze Jadwiga, patrząc w stronę zachodzącego słońca. Nie mogę w to uwierzyć.
Wojtek mocniej ściska jej dłoń. Jego duża, ciepła dłoń otula jej delikatne paliczki.
Wierzę. Wierzę od tego dnia, kiedy wpadłaś na tę samą jarzębię po piłkę, a Ty bałaś się ześlizgnąć. Pamiętasz?
Jadwiga się śmieje.
Pamiętam. A Ty stałeś na dole i krzyczałeś: Skacz, złapię cię. I złapałeś.
Ich miłość była wielka. Cała wioska o tym wiedziała. Na początku jednak stała pośród nich Grażyna Zawadzka, siostra przyszłego męża Jadwigi. Wojtek podobał się też Grażynie. Kto mógłby go nie polubić przy jego figlarnych oczach i upartym kędzierzaku? Grażyna, dręczona zazdrością, robiła wszystko, by ich rozdzielić. Szeptała podstępy za plecami: że Jadwiga nie jest dla takiego chłopaka, że ich rodzina jest biedna. Namawiała inne dziewczyny, by nie zbliżały się do Jadwigi, nazywała ją niewdzięczną i złośliwą. Jednak te podłe plotki nie przywarły do Jadwigi. Przeszły przez nią jak przez niewidzialne szkło, nie pozostawiając śladu. To rozdrażniało Grażynę jeszcze bardziej, a w jej wnętrzu rosła gorzka żądza. Wojtek natomiast odrzucał plotki ze śmiechem.
Nie jestem aniołem odrzucał, kiedy ktoś próbował mu opowiadać kolejną pomówkę. A Jadwiga jest inna. Nie próbujcie mnie oszukać.
Ich relacja, mimo szumu, pozostawała niewinna: spacery do domu, rozmowy przy bramie, nieśmiałe pocałunki w policzek. Wszystko zmieniło się miesiąc przed ślubem. Wojtek zdawał się nagle inny. Kiedy wcześniej odprowadzał ją do bramy z lekkim sercem, odwracał się i machał ręką. Teraz przytulał ją tak mocno, jakby chciał wchłonąć ją całkiem i nie puszczał.
Wojtku, co się z tobą dzieje? pyta Jadwiga, czując napięte mięśnie.
Nie wiem odpowiada cicho, przyciskając twarz do jej włosów. Jeśli ją puścimy, wydaje mi się, że już nigdy nie zobaczę. Serce pęka.
Głupie słowa szepcze ona, głaszcząc jego ogoloną głowę. Zawsze jesteśmy razem. Jutro się zobaczymy.
Jutro wzdycha, a w jego westchnieniu kryje się nieznana jej tęsknota.
Później, gdy wszystko się wydarzyło, matka Jadwigi westchnęła: Czuję, że to on przewidział, córeczko. Młodym sercem wiedział, że wkrótce będzie rozstanie. Tego wieczoru, przed uroczystością, nie wytrzymał.
Wojtku, wytrzymaj jeszcze jedną noc zwraca się do niego Jadwiga. Ale pasja przejęła Wojtka, a Jadwiga topiła się w jego ustach i dotyku. Leżeli pod rozłożystą wierzbą, której gałęzie skrywały ich przed wzrokiem przechodniów. Nikt nie szedł wtedy po tej ulicy nocą miejsce było wyjątkowo prywatne. Szepty Wojtka były gorące i przerywane, a ręce drżały, podciągając sukienkę.
Co tam, nie mogę dłużej czekać. Jutro i tak będziesz moją żoną. Moją żoną! Moją
Nie sprzeciwiała się, bo i tak pragnęła tego samego. Nocne niebo, usiane gwiazdami, przelatywało przed jej oczami. Jadwiga stała się kobietą pod cieniem wierzby, w gęstej woni ziemi i różnorodnej roślinności.
Po tym, wycierając ręką wilgotne od łez policzki, Wojtek, szczęśliwy i spokojny, wrócił do domu. Prawdopodobnie po drodze, przepełniony emocjami, postanowił się wykąpać. Co stało się w rzece tego mrocznego wieczoru, nikt nie dowiedział się. Odkryto go dopiero następnego dnia, w dniu planowanego ślubu jego ciało przybita było do przeciwległego brzegu.
***
Żal wdziera się w Jadwigę niczym burza. Staje się cieniem samej siebie. Dniami siedzi przy oknie, w które kiedyś Wojtek rzucał małe kamyki, szukając jej, i przytrzymuje w rękach ślubną suknię. Biała, koronkowa suknia, którą sama starannie haftowała zimowymi wieczorami. Delikatne palce, przezroczyste jak wosk, nieustannie przewracają koronki, jakby w rytmie tym można było znaleźć odpowiedź.
Po co? szepcze czasem, ledwie słyszalny, niczym szelest zasłony. Po co?
Matka, patrząc na nią, płacze po cichu, wycierając łzy rękawem fartucha. Boi się, że córka zaraz pęknie jak sucha gałąź i pójdzie za mężem. Wtedy, gdy w domu zagościło bezgłosne rozpacze, na progu pojawiła się Grażyna. Ta sama, obrzęknięta łzami, w prostym lnianym stroju, a jej zwykle zadziorne oczy pełne były żalu.
Jadwigo Jadwigo rzuciła się, padając na kolana i oplatając jej cienkie nogi. Przebacz mi! Na Boga, wybacz wszystkie okrutne słowa! Wojtka już nie ma i nie ma już nic do podziału. Czyż nie zostaniemy przyjaciółmi? Coś w stylu z dzieciństwa?
Jadwiga siedzi nieruchomo, jak lalka. Matka, opierając się o framugę, z niepokojem obserwuje scenę. Nie podoba jej się to. Nie wierzy, że człowiek może tak nagle się zmienić, jakby zdjął starą skórę. Nagle Jadwiga porusza się. Cichy, przerywany oddech wydobywa się z jej piersi, a potem płyną łzy nie ciche, a gorzkie, uzdrawiające, głośne. Przytula Grażynę, przyciska się do jej ramienia i płacze, wypłukując cały ból.
Dobrze szepcze matka. Niech tak będzie. Może Grażyna naprawdę jej pomoże. Bo inaczej po kolejnym kroku Wojtka nie zostanie nic.
Tak zaczyna się ta dziwna, niepojęta dla wielu przyjaźń. Grażyna nie odrywa się od Jadwigi. Nocuje u nich, dniami siedzą razem, szepcząc o wszystkim. Grażyna staje się tarczą Jadwigi przed światem, jedynym kotwicą w morzu rozpaczy.
Wkrótce pojawia się Stanisław, kuzyn Grażyny. Przystojny, spokojny, z poważnym spojrzeniem. Zaczyna o nią dbać, przynosząc polne kwiaty i gofry z miasta. Najpierw Jadwiga nie chciała o nim słyszeć, odwracała się i zamykała w sobie.
Nie mogę, Grażyno. To zdrada.
Jaką zdradę? naciska przyjaciółka, gładząc jej włosy. Życie trwa dalej, Jadwigo. Wojtek nie chciałby cię widzieć w takim stanie. Stanisław to dobry, godny człowiek. Zakocha się w tobie, wiem.
Czy to Stanisław był zbyt nachalny i cierpliwy, czy może słowa Grażyny działały niczym balsam, Jadwiga poddała się. Zgodziła się wyjść za niego za mąż. Ślub był cichy i skromny, bez orkiestry i ciekawskich oczu.
Dziewięć miesięcy po odejściu Wojtka wioska zaczęła rozprzestrzeniać plotki. Najpierw szmer, potem potoki obmacywane brudem. Wszyscy potępiali Jadwigę, wskazując palcami.
Nie wytrzymała żałoby! Całe się rozpuszczyła!
Kto wie, może i z Wojtkiem zdradziła? Niewiele wiadomo o tym, co stało się w rzece
Nie zachowała honoru. Zhańbiła rodzinę.
Słowa były ostre jak sierpy. Najgorsze jednak dopiero przed nimi. Jadwiga i jej matka dowiedziały się, że źródłem tych pogłosek była Grażyna, ich najbliższa przyjaciółka. Podczas spotkania przy studzience, z żalem w głosie, mówiła: Biedna Jadwigo, kocham cię jak siostrę, ale prawdy nie ukryję Czy nie wydaje się wam, że Stanisław pospieszył się z małżeństwem? Może chciał ochronić jej cześć, bo Jadwiga była już połamana. Jej słowa wzięły się w nos, a nienawiść rośnie.
Idylka, którą Jadwiga tak starannie budowała, rozpadła się szybciej niż tort weselny. Stanisław okazał się zupełnie innym człowiekiem niż ten cichy i godny. Wszystko zaczęło się od jednej wypowiedzi po pierwszej nocy zdania, które wbiło się w serce Jadwigi jak lodowy kawałek.
Jesteś zepsuta wymamrotał, patrząc na nią z nienawiścią od góry do dołu. Nie wierzyłam w złe słowa. Teraz rozumiem, dlaczego tak szybko zgodziłaś się zostać moją żoną.
Jadwiga zamarła ze strachu. Słowo zepsuta niosło tyle pogardy, że wstrzymało oddech. Jakby ktoś wyłączył przełącznik w jego duszy. Miły, cierpliwy adorator zniknął, a w jego miejsce wstąpił szorstki, wściekły człowiek z permanentnym zmarszczonym brwiami. W domu zawisła ciężka zasłona przekleństw i upomnień. Najgorszym jednak okazała się jego zazdrość ślepa, absurdalna, nie znająca granic.
Zazdrościł jej o każdego: o sprzedawcę w sklepie, który spojrzał na nią zbyt długo; o listonosza, który przyniósł list; nawet o sąsiada, dziadka Nikodema, który miał ponad osiemdziesiąt lat. Gdy Jadwiga przywitała się z szacunkiem, wystarczało to, by Stanisław się wściekał.
Znów patrzyłaś na starego? syknął, wchodząc i trzaskając drzwiami. Widzę wszystko!
Ciągle w ciąży, Jadwiga szybko urodziła dziewczynkę. Stanisław marzył o synu, a Jadwiga wciąż miała nadzieję, że chłopiec złagodzi jego surowy charakter. Nie udało się. Głupia żona zawołał, patrząc na noworodkaMimo wszystko Jadwiga postanowiła, że jej dzieci będą miały lepsze życie, i ruszyła w nieznane, by odnaleźć własny spokój.
