Dziennik Elżbiety, Warszawa, listopad
To wszystko wydarzyło się, kiedy jeszcze mieszkałam z dziećmi u teściowej na Grochowie. Mąż pewnego wieczoru wyszedł tylko po bułki do sklepu na rogu, już nigdy nie wrócił. Minęło od tamtego dnia trzy lata, a ja nadal pamiętam wszystko jak przez mgłę. Pamiętam też to uczucie bezsilności, kiedy ze świtem stałam na komisariacie przy Grenady, chcąc zgłosić zaginięcie. Mundurowa, ze zmęczoną twarzą, oznajmiła, że takie sprawy przyjmują dopiero po 72 godzinach. Czekałam, żyłam nadzieją, że może wróci następnego dnia. Napisałam zgłoszenie, co innego mi pozostawało?
Czas płynął, a nadzieja więdła jak zeszłoroczne liście. Teściowa nigdy mnie nie lubiła; po zniknięciu syna już zupełnie oszalała. Po wsi rozpowiadała, że to moi kochankowie zrobili mu krzywdę i wrzucili ciało do starego żwirowiska za miastem. Zbywałam to milczeniem w nadziei, że się opamięta. Jednak było coraz gorzej raniły mnie jej oskarżenia, krzykliwe awantury, wytykanie każdego błędu: źle postawiona filiżanka, nie właściwie odłożona łyżka. Nadszedł dzień, gdy miarka się przebrała musiałam szukać mieszkania dla siebie i dzieci.
Każda moja propozycja zmiany mieszkania spotykała się z wrogością teściowej. Na trzecią kondygnację nie, bo nogi bolą, na pierwszej młodzież hałasuje, na drugim za daleko do sklepu. Ostatecznie udało się znaleźć dwupokojowe na parterze, w starym bloku tuż przy cmentarzu Bródnowskim. Nie miała już nic do powiedzenia, ale rozstałyśmy się jak wrogowie, nie jak rodzina. Moje dzieci, jej wnuki, też już jej nie obchodziły. Dla niej liczyło się, że wygrała mieszkałam przy nekropolii, gdzie pod oknem zamiast placu zabaw stały tylko krzyże.
Zasłoniłam ciężkimi kotarami okna, żeby nie patrzeć na świecące się karawany i kondukty żałobne. Żyliśmy jak w piwnicy bez promienia słońca. Z początku starałam się nie zwracać uwagi na dźwięk marszy żałobnych i zawodzące głosy płaczących na mogiłach. Niby człowiek się przyzwyczaja. Ale pewnego wieczoru, dokładnie miesiąc po przeprowadzce, kiedy gotowałam owsiankę dla dzieci, usłyszałam huk na klatce schodowej. Wybiegłam sąsiadka, pani Zofia, leżała na schodach i skręciła nogę. Zaniosłam ją do mieszkania, pomogłam dojść do siebie. Ona jednak płakała nie z bólu, tylko przez to, jak sama nazwała, przeklęte miejsce. Twierdziła, że każdego tutaj spotykają tylko nieszczęścia.
Usiłowałam ją pocieszać, może nawet samej sobie próbując wmówić, że przesadza. U mnie, poza poczuciem ciasnoty i melancholii, nic się jeszcze nie działo choć już dobrze wiedziałam, że słowa sąsiadki były ostrzeżeniem.
Niedługo potem mój syn upuścił sobie hantle na stopę złamanie, gips w szpitalu. Córka zaczęła się żalić na ból brzucha, diagnoza: ostry nieżyt żołądka. To była ledwie przygrywka, bo najgorsze przyszło później.
Któregoś snu zbudziło mnie drapanie w szybę. Spojrzałam na zegarek akurat druga w nocy. Coś kazało mi podejść do okna. Odsunęłam kotarę i zamarłam z przerażenia metr ode mnie, w zimnym blasku księżyca, stała kobieta o martwej, niebieskawej twarzy. Patrzyła z przymrużonymi brwiami i kpiącym uśmieszkiem. Sparaliżowana, nie mogłam nawet krzyknąć. Po chwili kobieta odwróciła się i powoli odeszła na teren cmentarza. Do rana nie mogłam spać ze strachu.
Przez cały dzień chodziłam przybita, nikomu o tym nie powiedziałam bałam się, że wyjdę na wariatkę. Starałam się znaleźć jakieś sensowne wyjaśnienie: może teściowa wynajęła aktorkę, żeby mnie nastraszyć? A może firmy pogrzebowe, chcą wykupić mieszkanie pod swój interes? Jednak im więcej czasu mijało, tym bardziej czułam, że to nie przypadek.
A pech się do mnie przykleił w pracy oznajmiono mi zwolnienie, bo mam za małe dzieci, nie dam rady. Nie było zmiłuj wybór iluzoryczny: sama odchodzę czy wypowiedzenie z wilczym biletem. Wybrałam honor, wróciłam do domu bezrobotna. W autobusie ktoś ukradł mi ostatni portfel z pieniędzmi.
Nie miałam wyjścia: wzięłam obrączki moją i męża i poszłam do lombardu. Tam oferowali śmieszne pieniądze, więc spróbowałam sprzedać na ulicy panu o kartonowej tabliczce: Kupię złoto. Dostałam półtora tysiąca złotych więcej niż w lombardzie. Już chciałam wracać, kiedy jakiś młody chłopak przebiegł, upuścił zawiniątko. Krzyknęłam za nim, ale zniknął. Otwieram a tam plik pięciotysięcznych banknotów.
W tę samą chwilę pojawiła się cyganka. To nasze pieniążki! wyrwała mi stosik z rąk. Nie idź na policję, i tak sobie wezmą! syknęła, oddając mi połowę sumy. Schowałam resztę nie miałam już skrupułów. Los się wreszcie uśmiechnął? Jak się okazało nie na długo. Za rogiem czekali chłopak z łysym drabem i kijem bejsbolowym. Zażądali zwrotu całości. Tłumaczyłam o cygance nie słuchali. Zabrali do ostatniej złotówki, łącznie z tym, co dostałam za obrączki.
Wróciłam do mieszkania w rozpaczy, ze łzami w oczach wspominając przepowiednię sąsiadki. Nie sądziłam, że może być aż tak źle. Wieczorem znów usłyszałam drapanie ten sam dźwięk, to samo zimne przerażenie. Otuliłam się kołdrą, jednak podeszłam ponownie do okna. Ona ta kobieta wróciła. Znowu wymieniliśmy milczące spojrzenia, a potem zniknęła na cmentarzu. Osunęłam się po ścianie i spędziłam noc skulona na podłodze.
Następnego dnia przyszła Zofia z rachunkiem za czynsz. Nie wytrzymałam i rozryczałam się, opowiedziałam jej wszystko: o nocnych spotkaniach, o moim nieszczęsnym życiu i lękach. Zofia przytuliła mnie mocno. Po chwili powiedziała: Cho, pokażę ci coś. Poszłyśmy na cmentarz.
Zofia poprowadziła mnie do opuszczonego grobu. Na zdjęciu nagrobka ta sama kobieta, którą widywałam w nocy. Gdy skinęłam głową, Zofia tylko westchnęła i zabrała mnie z powrotem do siebie. Wyjawiła, że sama też ją widziała potem straciła dziecko, odeszli od niej bliscy, zachorowała, życie się rozpadło. Nie minęło kilka kolejnych dni, a duch kobiety więcej już się nie pojawił.
Jednak wewnątrz mnie narastała chęć, by odwiedzić jej grób za dnia. Któregoś popołudnia, korzystając z jasnej pogody, zebrałam się na odwagę. Mogiła zaniedbana, zarośnięta chwastami chyba nikt tam nie zaglądał od miesięcy. Pozbierałam liście, powyrywałam trawę, posprzątałam jak umiałam. Wpatrzyłam się w zdjęcie twarz kobiety zmarłej pod światłem dnia przestała wydawać się przerażająca, była wręcz piękna w swym smutku.
Przysiadłam na ławce i mówiłam do niej. Splecione w myślach słowa żalu, pytań i rozpaczy wylałam cały żal, choć wiedziałam, jak to wygląda dla przechodniów. Ale opowiadając o wszystkim, poczułam ulgę.
Wychodząc, żegnałam się z nią już nie jak z duchem, a jak z kimś bliskim, komu mogę powierzyć swoje troski. Wero powiedziałam, bo takie imię widniało na nagrobku powiedz mi, po co przychodzisz? Czy coś zrobiłam źle? Nie czuję się winna, a jednak…
Tej nocy śniła mi się. Przyszła do mnie piękna, spokojna bez strasznych rysów. Usiadła na brzegu łóżka, odezwała się miękko:
Posłuchaj, Elżbieto. Nie masz żadnej winy. Wykonaj to, co ci powiem, a będziesz szczęśliwa. Twój mąż przegrał pieniądze w karty, za długi go wywieźli na roboty daleko na Wschód. Jest żywy, ale już nigdy go nie zobaczysz. Sprzedaj to mieszkanie przeniesiesz się, odnajdziesz nową miłość, która pokocha twoje dzieci jak własne. Zgodziłam się, a Wera rozpłynęła się jak dym.
Rano czułam na sobie jeszcze ten zapach ziemi i mokrych liści, jakby jej duch krążył wśród nas.
Nazajutrz zgłosiła się do mnie agencja pogrzebowa chcieli kupić moje mieszkanie pod biuro. Zgodziłam się, jeszcze tego samego dnia udało się znaleźć lokal w dużo lepszej okolicy, tuż przy Łazienkach. Dzieci jakby odżyły wreszcie świeci nam słońce przez okna, słyszymy śmiech z placu zabaw, a nie żałobne marsze.
I rzeczywiście, niedługo poznałam Mateusza dobry człowiek. Pokochał mnie i dzieci jakbyśmy byli rodziną od zawsze.
Czasem jeszcze myślami wracam na stary cmentarz, do Wery. Dziękuję jej w duchu, że pomogła mi z nowym początkiem. Nigdy jej nie zapomnę.
