Halina Wiśniewska pakowała do pudła stare zdjęcia, gdy natknęła się na fotografie z balu. Czterdzieści lat temu stała obok Michała, który obejmował jej ramiona tak delikatnie, jakby bał się spłoszyć. Oboje się uśmiechali, lecz pamiętała, jak trzęsły jej się ręce, gdy podszedł i poprosił o wspólne zdjęcie.
– Halinko, czy możemy? – powiedział, czerwieniąc się i nie patrząc w oczy. – Tylko na pamiątkę…
Skinęła, choć serce waliło jej tak głośno, że wydawało się, iż słyszą je wszyscy na sali. Cały ostatni rok Michał odprowadzał ją do domu, nosił torbę, pomagał z matematyką. A ona udawała, że tego nie widzi, że wszystko miała gdzieś.
Teraz, przeglądając stare rzeczy po śmierci męża, rozumiała, jak wiele straciła. Witold był z nią trzydzieści pięć lat, był dobrym człowiekiem, troskliwym ojcem ich dzieci. Ale jej serce zawsze pamiętało tego nieśmiałego chłopca z balu.
– Mamo, co tam grzebiesz? – zajrzała do sypialni córka Olga. – Pomóc?
– Tak tylko, zdjęcia przeglądam. Patrz, jaka byłam młoda. – Halina pokazała fotkę.
Olga wzięła zdjęcie, przyjrzała się uważnie.
– A kto to obok? To nie tata…
– Kolega z klasy – krótko odparła matka.
– Przystojny jaki. Patrzy na ciebie tak… zakochany. – Olga uśmiechnęła się. – Mieliście romans?
Halina odwróciła się do okna. Za szybą mżył październikowy deszcz, a w kroplach odbijały się złote liście klonów.
– Żadnego romansu. Tylko przyjaźń – powiedziała cicho.
Potem dodała, jakby się tłumaczyła:
– On poszedł do technikum, ja na uniwersytet. Inne drogi.
Olga wzruszyła ramionami, odłożyła fotografię i wyszła. Halina została sama ze wspomnieniami.
Po balu spotkali się może z pięć razy. Michał przychodził do jej domu, siedzieli w kuchni, pili herbatę. Matka Haliny, Anna, wyraźnie mu sprzyjała.
– Dobry chłopak. – Mówiła córce. – Pracowity, solidny. I patrzy na ciebie jak na świętą.
– Mamo, nie wymyślaj. – Halina machnęła ręką. – Przyjaciele.
– Przyjaciele. – Wzdychała matka. – W twoim wieku już wychodziłam za mąż.
Ostatni raz Michał przyszedł w sierpniu, przed rozpoczęciem nauki. Halina szykowała się na medycynę. Podręczniki do chemii i biologii leżały na stole, pokój zawalony notatkami.
– Nie przeszkadzam? – Zapytał, zaglądając do drzwi.
– Wejdź. – Skineła Halina, nie odrywając się od książki.
Michał usiadł naprzeciw, długo milczał, wreszcie zaczął.
– Halka, wyjdź za mnie.
Serce jej zamarło. Podniosła wzrok, spotkała jego oczy. Michał siedział prosto, dłonie splecione na kolanach. Każde słowo kosztowało go wysiłek.
– Mówię poważnie. – Kontynuował. – Tak bardzo cię… kocham. Od piątej klasy. Nie chcę nikogo innego. Ty skończysz studia, ja będę pracował, zarobimy na mieszkanie. Poczekamy, aż skończysz, a potem… będziemy rodziną.
Halina patrzyła na niego i nie mogła wydusić słowa. W piersi burzyło się, chciała krzyknąć “tak”, rzucić mu się na szyję. Ale coś ją powstrzymało. Strach, by nie uznali jej za lekkomyślną? Chęć zdobycia wykształcenia? A może tylko ta nagła powaga uczucia?
– Misiek, ja… – zaczęła, lecz przerwał.
– Nie odpowiadaj teraz. Pomyśl. Zaczekam.
Tydzień później Halina wyjechała zdawać do Wrocławia. Michałowi nie odpowiedziała. Gdy wróciła jako studentka, spotykał się już z ich koleżanką z klasy, Wiesławą Kwiatkowską.
Halina westchnęła, odłożyła zdjęcie. Ile lat minęło, a pamięta jak dziś. Jak Włada z dumą pokazywała obrączkę, jak Michał spuścił wzrok, spotkawszy ją na ulicy, jak im pogratulowała i życzyła szczęścia.
Na uczelni poznała Witolda. Był o rok starszy, przystojny, pewny siebie. Czuły się, dawał kwiaty, zabierał do teatru. Halina wyszła za niego na trzecim roku. Ślub był bogaty, wszyscy zazdrościli.
– Mamo, a kochałaś tatusia? – spytała kiedyś dorosła Olga.
– Oczywiście – odparła Halina.
I była to prawda. Kochała. Inaczej, nie tak mocno i drżąco, jak mogłaby kochać Michała, ale szczerze, po rodzinnemu. Witold był dobrym mężem, dobrym ojcem. Zarabiał porządnie, nie pił, nie zdradzał. Halina pracowała jako lekarka w przychodni, wychowywała dzieci, prowadziła dom. Zwyczajne życie zwyczajnej rodziny.
Czasem spotykała na ulicy Michała. Postarzał się, miał zmarszczki, włosy posiwiałe. Ale oczy te same – dobre, nieco smutne. Witali się, rozmawiali o pogodzie, o dzieciach. Halina
W hotelowym pokoju pachnącym kurzem i nostalgią, Wiesława Szymańska układała w karton po butach fotografie, gdy niespodzianie jej palce natrafiły na tę – z balu maturalnego. W umyśle, splątanym jak senna pajęczyna, pojawiła się twarz Kazimierza, jego dłonie spoczywające na jej ramionach z lekkością unoszącego się piórka. Wrocław, jej miasto, na fotografii był tylko rozmytym tłem. Palce Wiesławy drżały, gdy mijała kolejne ujęcia – poznani w akademiku w Katowicach, ślub w bydgoskim kościele, narodziny Patryka i Liliany…
– Matko, jeszcze grzebiesz w tych rupieciach? – Głos Liliany, niczym dzwonek budzika, przeciął ciszę. – Obiad stygnie.
– Tylko fotografie… – odparła Wiesława, zatapiając wzrok w młodzieńcze uśmiechy siebie i Kazimierza Walczaka. – Popatrz, jaka… odmienna byłam.
Liliana wzięła zdjęcie. – Któż to? Zapatrzony niesamowicie. Och, czułości! Matko, miałamż romans? – zaśmiała się.
Wiesława odwróciła się w stronę okna. Za szybą, w chłodnym listopadowym deszczu Warszawy, wiły się w tańcu klonowe liście niczym żółte motyle. Ten deszcz w Ludzimierzu czterdzieści lat wcześniej… pamiętała. – Koledżysta tylko. On – mechanik w Opolu, ja – lwowska medycyna… Rozeszły się ścieżki – wyjaśniła, głos jak szept spod poduszki.
Liliana wzruszyła ramionami. Zostawiając zdjęcie, wyszła, a Wiesława utonęła w oceanie wspomnień. Jakby we śnie powróciły krótkie wizyty Kazimierza, herbaty parzone przez jej matkę, Elżbietę, która szeptała: *Świętą czcią cię darzy, Wiesiu*. Czasem mawiała: *W twoim wieku jam już Panną Jadwigą była*. On zaś, w sierpniu przed jej wyjazdem do stolicy dolnośląskiej, stanął w progu pokoju zasłanego notatkami z anatomii i zaklął nadzieję słowami jak kamieniami: *Wiesiu, spójrz… Ożeńmy się. Jam cię miłował od klasy wtórej*. Obiecywał mieszkanie w Krakowie, oczekiwanie na jej dyplom. *Spojrzyj, jam serce me na dłoni złożył*. Lecz ona, sparaliżowana strachem przed łaską losu, nie odpowiedziała. Nigdy. Po powrocie, już jako studentka, ujrzała go z jej szkolną przyjaciółką, Martą Kowalik, z zaręczynowym złotem na palcu.
Z westchnieniem jak dzwon pogrzebowy odłożyła fotografię. W szpitalnym korytarzu w Łodzi, gdy Wiktor leżał po zawale, nieoczekiwanie spotkała Kazimierza – też serce, także kruche. *Wspominasz, Wiesiu? – głos jego był suchym liściem wietrznym. – Jak przyszedłem jak ten głodomór o rękę dla ciebie prosić? Powinienem był wprost wyznać: kocham. Może wtedy…*
– Nie wspominajmy…
– Myślę czasem… – ciągnął, a w jego oczach była ta sama młodość znad Wisły. – Jakby się nam wiodło? Ty lekarka, ja majster… Dzieci urodne. Marta mi dzieci objeśniła, piękne… ale to nie to samo. Ja tylko ciebie… przez te wszystkie lata.
I nagle, jak gasnąca lampa naftowa, ogarnęło ją oświecenie: i ona kochała tylko jego. Przez te wszystkie długie dekady, gdy Wiktor był wierny jak pies służebny, zapewniał byt, dochował się potomstwa w Poznaniu. *Miłowałam go… lecz nie tak, nie tym płomieniem co ciebie, Kaziu* – chciała krzyknąć. Nim zdążyła, pielęgniarka zawołała: *Panie Kazimierzu Walczak!*
Po miesiącu przyjaciel oznajmił: drugi atak serca. Na pogrzebie w Płocku stała jak figura z wosku, patrząc na rozpacz Marty i dorosłych już Olka, Staszka i Kasi. W domu, gdy Wiktor już chrapał, łzy polały się jak deszcz listopadowy na poduszkę. *Jam też cię miłowała, Kaziu… Co dzień przechodząc pod bramami twojej fabryki w Radomiu, wstrzymywałam tchnienie. Zdjęcia wszystkie z tobą przechowałam*.
Teraz, po śmierci Wiktora pół roku temu, czuła się jak samotne drzewo pośród pola. Podniosła znienacka zdjęcie maturalne. Pocałowała wizerunek Kazimierza. – Przebacz… – wyszeptała, wtulając je w pierś jak dzieciątko. – Kochałam… Kochałam cię niewymownie. Nie zdążyłam.
Zmierzch w Łodzi malował niebo w barwy popiołu. Gdzieś Marta, wdowa jak i ta, snuła równie samotne nici dni. Gdzieś dzieci Kazimierza, studiujące w Szczecinie, Gdańsku i Toruniu, nie, nie czuli cień kobiety, która ich ojca kochała w skrytości serca.
Postawiła fotografię na komodzie obok portretu Wiktora. *Niechaj stoją przecie… Oba życia mego ogniwa* – pomyślała. – Wiktor… był rajem ziemskim, a tyś… Kaziu… był rajem utraconym.
– Matko! Schabowy stygnie! – Z kuchni dobiegł głos Liliany, ostry jak szpilka.
– Już idę, złotko… – Wiesława odeszła od komody, ostatnim spojrzeniem obejmując fotograficzne oblicze młodego Kazimierza.
Czarne oczy młodzieńca na pożółkłej fotografii wciąż płonęły niewysłowionym uczuciem, co niespełnione, unosiło się w powietrzu jak zapach świeżo skoszonej trawy nad Bugiem.
