Martyna wyjeżdża do swoich rodziców na Sylwestra a rodzina męża aż się gotuje ze złości, gdy się dowiadują, że tym razem sami muszą zorganizować święto.
Myślisz, że nie zauważam? Martyna powiedziała to wieczorem, rozpakowując zakupy na kuchennym stole. Wojtek siedzi na kanapie z telefonem, nawet nie podnosi głowy.
Co masz na myśli?
To, że od siedmiu lat co roku gotuję dla twojej rodziny w Sylwestra, kiedy twoja mama i Renata siedzą przy stole i komentują, że się postarzałam. Mam tego dosyć. Nie będę już tego robić.
Wojtek w końcu odrywa wzrok od ekranu.
Co ty wygadujesz? Przecież to nasza tradycja. Mama przyjeżdża, Renata z rodziną, dzieciaki. Rodzina.
To twoja rodzina. Ja jestem tylko kucharką. Jedziemy z Kostkiem do moich rodziców. Tata przygotował lodowisko, syn od miesiąca o tym mówi. Możesz jechać z nami, możesz zostać wybieraj.
Wojtek wstał. Twarz mu zrzedła.
Ty chyba żartujesz? Martyna, nie możesz tego zrobić. Wszystko już zaplanowane, mama kupiła jedzenie, Renata ma przywieźć prezenty. Zepsujesz wszystkim święto!
Martyna odwróciła się gwałtownie, trzymając w ręku siatkę z cebulą. Cisnęła ją na stół.
Wszystkim? Wojtek, mam to gdzieś. Mam trzydzieści osiem lat. Dość życia pod cudze dyktando.
To twój obowiązek jako żony! Kto ugotuje?
Nie wiem. Może twoja mama? Może Renata? Albo ty skoro taki z ciebie gospodarz.
Wojtek skrzyżował ręce, uśmiechnął się kpiąco.
I tak nie pojedziesz. Wypuścisz parę i ci przejdzie.
Martyna nic nie odpowiedziała. Po prostu wróciła do swoich zajęć. Wojtek jeszcze chwilę patrzył, wzruszył ramionami i usiadł z powrotem na kanapie. Był pewien, że jej minie.
Ale nie minęło.
Rano 30 grudnia Martyna budzi Kostka wcześnie.
Pakuj się. Jedziemy do dziadków.
Kostek podskakuje z radości.
Naprawdę? Do dziadka na lodowisko? A tata jedzie?
Tata zostaje.
Chłopiec posmutniał, ale zaraz znów się uśmiechnął.
Mogę zaprosić Damiana z klasy?
Jasne.
Wojtek wychodzi z sypialni, kiedy Martyna już zapina walizki.
Co ty wyprawiasz?
Robię to, co zapowiedziałam.
Martyna, opamiętaj się! To bez sensu!
Spogląda na niego zimnym wzrokiem.
Właśnie jestem opamiętana. Siedem lat temu zrezygnowałam z siebie. Teraz wracam.
Bierze torbę, woła Kostka. Wojtek stoi w przedpokoju osłupiały. Drzwi się zatrzaskują. Zostaje sam.
Wieczorem 31 grudnia o piątej Wojtek kręci się po kuchni z kurczakiem w ręku. Nie wie, od czego zacząć. W lodówce pustka. Martyna nic specjalnie nie kupiła. Dzwoni do mamy.
Mamo, przyjedź wcześniej. Potrzebuję pomocy. Martyna pojechała do swoich, jestem sam.
Milczenie. Potem chłodny głos.
Jak to pojechała? Wojtek, ty serio? Nie będę stać przy garach. To obowiązek synowej. Niech wraca natychmiast!
Ale mamo, ja nie umiem gotować…
Nie mój problem. Będę o ósmej, jak ustaliliśmy. A stół ma być zastawiony.
Odkłada słuchawkę. Wojtek stoi z telefonem jak wryty. Po dziesięciu minutach dzwoni Renata głos roztrzęsiony ze złości.
Ty sobie żartujesz? Mama mi już wszystko powiedziała! Martyna wyjechała, a my mamy siedzieć o suchym pysku? Albo sama mam gotować jak idiotka?
Renata, zaczekaj…
Nic nie będę czekać! Jedziemy z dzieciakami do mamy. I ją też zabierzemy. Sylwestra spędzimy tak, jak trzeba. Ty radź sobie sam z tą twoją Martyną.
Rzuca słuchawką. Wojtek opada na krzesło. Na stole leży rozmrożony kurczak, w zlewie nieumyte warzywa. Jest wpół do szóstej. Przyszło mu do głowy, że naprawdę został sam. Zupełnie sam.
O ósmej siedzi w aucie przed domem teścia. Na siedzeniu obok torba z winem musującym i bombonierką. Nie wie, czy go wpuszczą. Na podwórku błyskają świąteczne lampki; chłopcy szaleją na lodowisku, wśród nich Kostek cały w skowronkach.
Wychodzi z auta, idzie w kierunku werandy. Drzwi otwiera teść, Stanisław.
Przyjechałeś. No, wchodź, nie stój na zimnie.
W domu pachnie pieczonym mięsem i świeżą sosną. W kuchni Martyna z mamą kroją warzywa, przy blacie pomagają dwaj mężczyźni Olek, mąż młodszej siostry Martyny i sąsiad. Śmieją się, piją coś ciepłego. Martyna zerka na Wojtka spokojnie, bez złości, bez radości.
Siadaj.
Wojtek siada do stołu. Stanisław przysiada się, podaje mu kubek herbaty.
No, pomożesz czy posiedzisz?
Nie umiem gotować.
Teść się śmieje.
A kto umie? Myślisz, że ja od dziecka gotowałem zupy? Bierz kartofle, obieraj.
Wojtek podchodzi do zlewu. Martyna podaje mu nóż bez słowa. Obiera powoli, niezdarnie. Olek podchodzi, klepie go po ramieniu.
Spokojnie, nauczysz się. Ja pierwszy raz w wieku trzydziestu pięciu obrałem ziemniaka. Teraz żona odpoczywa, a ja robię wszystko w kuchni.
Wojtek patrzy na Martynę. Stoi odwrócona, z prostymi ramionami. Nie przygarbiona, nie zmęczona wolna. Nie pamięta, kiedy ostatnio ją widział taką.
Sylwester upływa głośno i radośnie. Kostek nie odstępuje dziadka, co chwila ciągnie go na lodowisko. Martyna siedzi przy stole w czerwonej sukience, której Wojtek nigdy nie widział. Pije wino musujące, śmieje się z siostrą. Ani razu nie zrywa się, by coś komuś podać.
Wojtek milczy prawie cały wieczór. Patrzy na żonę i nagle rozumie, że tu jest inna. Nie koniowata kucharka dla matki i Renaty, tylko wolna kobieta pośród swoich.
W drodze powrotnej, 9 stycznia, Wojtek pierwszy zaczyna rozmowę.
Przepraszam.
Martyna patrzy za okno, za którym przesuwają się białe pola.
Za co?
Za to, że nie widziałem, jak ci ciężko. Że pozwalałem mamie i Renacie włazić ci na głowę. Że uważałem to za normalne.
Martyna milczy.
Naprawdę to zrozumiałeś, czy tylko chcesz, żebym wróciła?
Wojtek mocniej ściska kierownicę.
Zrozumiałem. Widziałem, jak u twoich rodziców każdy pomaga. Jak Olek zmywa i żartuje. Jak tam jesteś córką, a nie służącą. Wstyd mi było.
Martyna kiwa głową. Nic nie mówi, ale nie odwraca się. To wystarczy.
Mija rok. 30 grudnia, wieczorem, dzwoni telefon. Wojtek odbiera mama.
Wojtek, jutro przyjeżdżamy do was. Na ósmą jak zawsze. Powiedz Martynie, niech gotuje dużo będziemy z Renatą głodne.
Wojtek patrzy na żonę. Martyna przy oknie, pakuje torbę. Kostek już śpi, plecak leży przy drzwiach.
Mamo, wyjeżdżamy.
Co znaczy wyjeżdżacie? Jutro Sylwester!
Mamy nową tradycję. Sylwestra spędzamy jak chcemy. W tym roku jedziemy z Petrowskimi na “Zimową Bajkę” w góry. Chcesz, możesz tam wpaść.
Cisza. Potem głos matki zadyszany z oburzenia.
Oszalałeś? Sami? A ja? A Renata? To co, jesteśmy wam obce?
Nie jesteście obce. Po prostu nie będziemy już żyć według twoich zasad. Kocham cię, mamo, ale mam dość robienia dobrej miny, gdy moja żona zapracowuje się po uszy dla was.
To ona cię odmieniła! Martyna wyprala ci mózg. Nigdy taki nie byłeś!
Kiedyś byłem ślepy.
Odkłada słuchawkę. Martyna odwraca się, uśmiechając lekko.
Mówisz serio?
Serio.
Telefon dzwoni znowu mama, potem Renata, potem znów mama. Wojtek wycisza dźwięk i chowa aparat. Za godzinę wyjeżdżają, za oknem wiruje śnieg. Kostek śpi z tyłu, Martyna wygląda przez okno. Wojtek prowadzi i po raz pierwszy od lat czuje się wolny.
Na miejscu witają ich Petrowscy przytuleniem, śmiechem, żartami. W domku pachnie igliwiem, na stole proste jedzenie, gotowane wspólnie. Dzieci biegną z Kostkiem na górkę. Martyna przebiera się, nalewa wino musujące, siada przy kominku. Wojtek przysiada się obok.
Myślisz, że mama wybaczy?
Martyna wzrusza ramionami.
Nie wiem. Ale to już nie twoja sprawa. Sam wybrałeś.
Wojtek kiwa głową. Czuje jeszcze żal, ale bardziej ulgę. Nie jest już nikomu winien przysług.
Rano pisze Renata. Nie do Wojtka do Martyny.
Zniszczyłaś naszą rodzinę. Mama płakała dwa dni. Dzieci pytały, czemu nie pojechaliśmy do wujka Wojtka. Jesteś egoistką, mam nadzieję, że dobrze ci z tym.
Martyna pokazuje wiadomość mężowi. Wojtek kręci głową.
Nie odpowiadaj.
Ale Martyna pisze krótko:
Renata, przez siedem lat dla was gotowałam. Nigdy nie pomogłaś. Teraz masz pretensje, bo przestałam? Zastanów się, kto tu jest egoistą.
Renata nie odpowiada.
W marcu spotykają się u siebie na urodzinach Kostka. Wojtek dzwoni do mamy i Renaty zaprasza obie. Przychodzą z nadąsanymi minami. Gdy trzeba nakryć stół, Martyna wychodzi z kuchni.
Kto chce pomóc z sałatką, wszystko gotowe na blacie. Trzeba pokroić warzywa.
Renata krzyżuje ręce.
Jestem gościem. Nie będę gotować.
Martyna wzrusza ramionami.
W porządku, stół będzie później. Sama sobie poradzę, ale nie szybko.
Wojtek wstaje i idzie do kuchni. Za nim zaraz podąża Kostek. Teściowa siedzi, miętoli serwetkę. Renata wpatruje się w telefon. Mija dziesięć minut, piętnaście.
Z kuchni słychać śmiech. Teściowa w końcu nie wytrzymuje i dołącza tam. Renata po chwili też się podnosi.
Martyna bez słowa podaje jej nóż.
Pokrój ogórki, cienko.
Renata bierze nóż cicho. Teściowa zmywa naczynia. Wojtek smaży mięso. Kostek rozkłada talerze. Pierwszy raz od lat robią coś razem bez pretensji i konieczności.
Do stołu siadają po pół godzinie. Jedzenie proste, ale smaczne. Renata nic nie mówi przez wieczór, ale teściowa rozluźnia się i nawet raz się uśmiecha, gdy Kostek opowiada o szkole.
Przy wyjściu teściowa zatrzymuje się przy progu.
Zmieniłaś się.
Nie. Po prostu przestałam przemilczać.
Teściowa kiwa głową, narzuca płaszcz i wychodzi. Renata wychodzi zaraz po niej, bez słowa. Ale Martyna wie coś się zmieniło. Nie wrócą już do starego schematu, bo Wojtek się zmienił. Gdy zmienia się jeden, zmienia się wszystko.
Wieczorem, gdy Kostek już śpi, Martyna i Wojtek siedzą przy kuchennym stole. Nalał jej herbaty, usiadł naprzeciw.
Myślisz, że zrozumiała?
Twoja mama? Nie wiem. Ale to już nieistotne. Najważniejsze, że ty zrozumiałeś.
Wojtek ujmuje jej dłoń.
Już nie wrócę do tamtego życia.
Martyna uśmiecha się. Po raz pierwszy od lat nie czuje ciężaru na barkach. Nikomu nic nie musi udowadniać. Po prostu żyje na własnych zasadach.
Za oknem pada śnieg. Gdzieś w drugim krańcu miasta teściowa siedzi w kuchni i zastanawia się, dlaczego syn się zmienił. Renata żali się mężowi, że Martyna zrobiła się zuchwała. Ale żadna z nich nie widzi tego, co najważniejsze: Martyna nie zmieniła się. Po prostu przestała być wygodna. I miała do tego prawo prawo, które wywalczyła nie awanturą, lecz jedną decyzją. Po prostu powiedziała nie. I świat nie runął. Stał się uczciwszy.
Wojtek patrzy na żonę i wie, że uratowała nie tylko siebie. Uratowała ich oboje. Życie pod cudze oczekiwania to nie życie. To powolna śmierć. A oni wybrali żyć.
