Jan usmażył ziemniaki i otworzył słoik kiszonych ogórków, które dziwnie grały mu w rękach niczym zielone szkło. Dzisiaj mijał rok, odkąd nie było już Elżbiety obok niego. Tymczasem z korytarza rozległo się pukanie, jakby odgłos gałązki o szybę. To ty przyszłaś uśmiechnął się Jan, widząc na progu sąsiadkę Wierę. Zaprosił ją do kuchni, gdzie światło żółtego abażuru zwisało nad stołem i rzucało dziwne cienie, zupełnie jakby zatańczyły chrabąszcze. Posiedzieli chwilę w ciszy, myślami dotykając wspomnień o Elżbiecie.
Nagle Jan wyjął z kieszeni kopertę, która zdawała się być ciężka od nieodkrytych tajemnic. Wiero, tę kopertę dała mi Elżbieta tuż przed swoim odejściem wyjaśnił cicho i podał jej list. Ale to przecież do ciebie zdziwiła się Wiera. Przeczytaj, wtedy zrozumiesz wyszeptał Jan z błyskiem w oku, jakby spodziewał się, że słowa Elżbiety poruszą światło w kuchni. Wiera rozdarła papier i zamarła z zaskoczenia.
Zięć obiecał odebrać Wierę Marianownę w sobotni poranek. Szkoda opuszczać działkę, ale już koniec października, a wodę zakręcono. Czas wracać do miasta, gdzie nie śpiewają świerszcze.
Wiero! Pani Wiero Marianowno, jesteś w domu? sąsiad z działki Jan Piotrowicz stukał do drewnianych drzwi.
Wejdź, Janie, jeszcze pakuję rzeczy. Zięć przyjeżdża pojutrze, znowu będzie narzekał, że tyle toreb upchałam. Ale co począć, moich rzeczy mało, głównie zapasy. Jabłek nasuszyłam, bo rok jabłkowy, leczo, ogórki, powidła. Nie zostawię tego tu, wszystko robiłam dla nich, mnie wiele nie trzeba.
Nie mów tego, Wiero. Ja też jeszcze zostanę. Tu jest pięknie, jesień maluje drzewa. Elżbieta kochała jesień, pamiętasz, jak wspólnie kończyliśmy sezon? Twój Sergiusz jeszcze był, dzieci biegały po krzakach. Teraz zarośnięte działki, a kiedyś grządki jak od linijki, młode jabłonki, nikt nie wierzył, że kiedyś wyrosną nad dachy. Co ja chciałem Dziś rok, jak nie ma Elżbiety. Dobrze byłoby powspominać Jan przekładał w dłoniach enigmatyczną kopertę. Samemu źle, razem lepiej. Wpadniesz? Usmażyłem ziemniaki, posiedzimy, pogadamy o Elżbiecie. I mam sprawę do ciebie.
Oczywiście, Janie, masz tu kiszone ogórki, zaraz do ciebie przyjdę, tylko wszystko spakuję podała mu ciężki słoik, a worek szeleszczących liści przebiegł przez próg.
Przyjaźń ich rodzin trwała lata. Domy stawiali wspólnie, ogrody sadzili dęby, wiśnie, porzeczki. Latem razem świętowali imieniny. “Lato to małe życie” powtarzali, żyjąc przez te miesiące, jakby świat miał się zatrzymać. Teraz Wiera całe wakacje miała pełne wnuków, nie czas było na smutek. Sergiusza już siedem lat nie było, ale Jan i Elżbieta zawsze byli niejako po sąsiedzku do ubiegłej jesieni. Elżbieta śmiała się, że schudła, jak modelka. Potem przyszła przedziwna cisza, a Jan orał grządki, choć nikt już nie sadził. Wciąż coś robił w szopie, narzekał pod nosem, że skrzynki się przewracają. Wnuków Wierze nie przywozili raz obóz, raz morze. Samotnie pielęgnowała grządki, jakby podlewała czas.
Westchnęła, przebrała się i skierowała do sąsiada. Chorągiewka dymu znad kominów tłukła się po drzewach, a ścieżka wydawała się być bardziej miękka niż zwykle.
Jan czekał przy różnobarwnym stole. Ziemniaki, pomidory, a ogórki Wierze otworzył: Siadaj, Wiereczko, jutro przyjadą do mnie dzieci, dziś jednak wspomnijmy Elżbietę. Patrz, znalazłem stare zdjęcia Sergiusz z tobą sadzi wiśnię, tu wszyscy z grzybami z lasu, pełne kosze i śmiechy, a tu kiełbaski nad ogniskiem, Elżbieta mruży oczy od dymu. Łyk nalewki za naszych, za Elżbietę, za twojego Sergiusza. Cisza zgrzytnęła widelcem, kiszony ogórek chrupnął w zębach. Jan wyciągnął kopertę:
Nie zdziw się tylko, Wiero. Jesienią Elżbieta gasła na moich oczach. Sierpniowego wieczora z działki wróciliśmy, a ona twarda, bez żalu. Całe życie przegadywaliśmy, stare filmy razem oglądali, o losie wspominali. I któregoś wieczora prosi: Janek, obiecaj, że zrobisz dokładnie to, o co cię poproszę. To mój testament. Tylko milcz, bo i tak oboje wiemy… I daje mi tę kopertę, rozumiesz? Wiedziała, że jej nie zniszczę. Przeczytaj podał ją Wierze.
Ale to przecież twój list…
Czytaj, wszystko zrozumiesz.
Wiera drżącą dłonią rozdarła kopertę. Litery znikały i pojawiały się przed oczami, jakby spływały z dymem świecy:
Janku, kochany, ja już odchodzę, cóż poradzić. Ale życie, moje życie, musi trwać też dla mnie. Pragnę, żebyś był szczęśliwy. To nie znaczy, że masz zapomnieć. Zawstydza mnie myśl, że mogłoby się skończyć na smutku. Z góry nie chcę widzieć, że ci trudno. Proszę cię: pozwól sobie na szczęście. Kiedyś może spotkasz kogoś nowego będę się wtedy cieszyć. Chciałabym, żebyś spróbował być z Wierą, zawsze myślałam, że jest ci życzliwa. Ona zrozumie. Proszę, poproś ją, by była przy tobie to byłoby najlepsze dla wszystkich. My nigdy się nie poddawaliśmy. Życie wbrew wszystkim trudnościom to nasza droga. Twój testament szczęścia, Elżbieta.
Wiera czytała raz, drugi. Spojrzała na Jana, jakby zobaczyła w nim kogoś nowego. On mówił szeptem: Obiecałem jej. Opowiedziałem to tylko tobie, reszta zależy od ciebie. Wiero, spróbujmy. Nas łączy czuła przyjaźń, to wielka wartość. Nie mamy za co być potępieni. Szczęście to błogosławieństwo, rozpacz to grzech. Bądź moją żoną, a nie pożałujesz.
Wierze zabrakło słów, trudno było zebrać myśli. Popatrzyła na Jana i w tych oczach zobaczyła prawdę: Janie, dobrze, przemyślę. Zięciowi powiem, że się nie wyrobiłam z pakowaniem i zostanę jeszcze tydzień.
Tak postanowili. Jan odprowadził ją przez krzywe ścieżki do domu.
Tej nocy Wiera nie mogła zasnąć, myśli krążyły pod sufitem jak ćmy. Nad ranem przyszedł we śnie Sergiusz stał pod jabłonią, śmiał się i mówił: No i co, widzisz, we dwoje łatwiej iść przez życie. Wyjdź za Jana. Ja się cieszę, że nie będziesz sama.
Latem Jan i Wiera rozebrali parkan między działkami. Teraz mieli dwa razy więcej wnuków, niech biegają. Jan zrobił huśtawki, grządki przeorał, a Wiera posiała, co tylko się dało. Dla całej rodziny starczyło. Wnuczki pomagały babci, każda dostała swoje poletko. W weekendy przyjeżdżały dzieci, cieszyli się wszyscy, że rodzice trzymają się razem.
Może ktoś by ich osądził, ale cienie Elżbiety i Sergiusza spoglądały z góry, uśmiechnięte jak ciepły wiatr po burzy. Testament szczęścia spełniony. I życie trwa, nawet na przekór wszystkiemu.
