— Trzeba gdzieś poskarżyć się na córkę — mamrotała Danuta, leżąc na zapadniętej kanapie, zakrywając twarz dłonią. — Żeby ktoś jej wytłumaczył, że matkę trzeba szanować. Choćby ktoś. Choćby ktokolwiek…
W pokoju panował mrok przesiany szarością. Zapach przeterminowanego wina, brudnych talerzy i stęchłego powietrza wsiąkał w tapety i ściany. Danuta nie mogła wstać — głowa dudniła, jakby w czaszce utknął pociąg, a każdy jego postój wiązał się z mdłościami. Gdzie zasnęła? Kiedy? Nie pamiętała. Tak samo jak nie pamiętała, o której godzinie wczoraj sięgnęła po butelkę i gdzie podziały się ostatnie godziny.
Znów była sama.
Kornelia nienawidziła pijaków.
To nie była zwykła niechęć. To była nienawiść, głęboka i stara jak korzeń starego dębu, wrastający w każdą jej komórkę. Od dzieciństwa, od tych wieczorów, gdy w mieszkaniu zaczynało się coś na kształt piekła: matka, zataczając się, wpadała do domu, trzaskała drzwiami, nie trafiała w włącznik, czepiała się ścian. Czasem — upadała. Czasem — spała w przedpokoju, nie dobłądziwszy do łóżka.
Pewnego dnia Kornelia znalazła Danutę leżącą pod klatką schodową twarzą w błocie. Miała siedem lat. Siedem lat — a już wiedziała, czym jest wstyd. Czym jest smród alkoholu, spojrzenia sąsiadów, drwiny kolegów:
— Kornelia, twoja mamusia dziś w rynsztoku czy pod stołem?
Nauczyła się powstrzymywać łzy. Nauczyła się zbierać potłuczone naczynia, pakować puste butelki do worków i wynosić je do śmietnika tak, by nikt nie widział. Kornelia myła podłogi, gdy matka nie potrafiła nawet wstać. Prała, sprzątała, gotowała — bo inaczej nie dało się żyć. W wieku dziesięciu lat wiedziała już, jak usunąć plamę z wina z dywanu i jak zmyć wymiociny ze ściany.
Każdy wieczór był próbą. Matka rozmawiała sama ze sobą, krzyczała, łkała, rozbijała szklany słoik o ścianę, upadała. A Kornelia siedziała w ciemności, wtulona w poduszkę, i zamierała. Wstrzymywała oddech. Czekała. Żeby tylko nie sprowokować, nie rozgniewać, nie zwrócić na siebie uwagi. Bo pijana matka mogła być różna. Czasem płakała, czasem wrzeszczała, a czasem — biła.
Kornelia dorosła. Wyprowadziła się, jak tylko mogła. Dostała się na uniwersytet, pracowała wieczorami, by wynająć pokój. Potem poznała Piotra. Cichego, pewnego. Pobrali się. Urodził się syn — Tadeusz. I Kornelia dała sobie przysięgę:
— Moje dziecko nigdy nie zobaczy mnie pijaną. Nigdy nie będzie bało się kroków na korytarzu. Nigdy nie będzie za mną sprzątać.
Chroniła swojego syna, jak tylko potrafiła. Cisza, ciepło, domowy chleb, wieczorne bajki i prześcieradła pachnące lawendą. Wszystko to, czego sama nie miała.
Z matką prawie nie rozmawiała. Rzadko — krótkie, zdawkowe wymiany zdań. Tylko wtedy, gdy Danuta miała względnie „trzeźwe” dni. Nie chciała wpuszczać jej do swojego życia. Ani na krok.
Ale Danuta — nie rozumiała.
Każdy poranek zaczynał się dla niej od bólu głowy i przekleństw. Sapała, klęła, potykała się po mieszkaniu. Czasem budziła się prosto na kuchennej podłodze, wśród niedopałków, popielniczki i talerza ze zastygłym tłuszczem. Czasem — na kanapie, nie pamiętając, jak tam trafiła.
Czasem — w łzach, z żalem:
— No niech ktoś powie, jaka niewdzięczna! Ja ją urodziłam, nie spałam po nocach, a ona uciekła jak ostatnia szczura. Ani telefonu, ani kartki. A przecież to moja własna krew… Córka.
Czasem w furii ciskała szklanką o ścianę i darła się na cały dom:
— Suka! Myśli, że matkę można przekreślić jak błąd w zeszycie! Jak umrę, to się nawet nie dowie!
Czasem — płakała. Cicho. Gorzko. Bo rozumiała. Rozumiała, że sama wszystko zniszczyła. Że każde „jeszcze jeden kieliszek” wymieniała na czułość córki. Że zamieniła miłość na litry. I wiedziała, że teraz już za późno.
Czasem Danuta próbowała przypomnieć sobie, gdzie to się zaczęło. Gdzie był ten zakręt, na którym skręciła nie tam, gdzie trzeba. Po śmierci męża? Po stracie pracy? Czy wcześniej — gdy uznała, że kieliszek wieczorem „dla relaksu” to nic złego?
Teraz żyła w samotności. Bez rodziny. Bez wnuka. Z butelką i starymi zdjęciami.
Otwierała album, na którym kurz układał się w warstwy lat. Patrzyła na Kornelię — tę małą, z kokardą, z oczami pełnymi ufności. Potem — na siebie. Młodszą. Zanim wszystko zaczęło się sypać.
I w jej oczach pojawiało się coś na kształt strachu.
— Co ja narobiłam?..
Ale częściej — budziła się złość.
— Przecież to MOJA córka! Dlaczego o mnie nie dba?! Dlaczego ja tu zdycham sama, a ona żyje, jakby nigdy nic?!
Wtedy Danuta sięgała po telefon, by zadzwonić „do jakichś urzędów” i poskarżyć się:
— Niech ją zmuszą, żeby szanowała matkę! Przecież jakieś prawo musi być! Ja przecież jestem jej matką!
A potem… odkładała słuchawkę. Zsuwała się z kanapy. I szła do szafki, gdzie stała niedopita butelka. Bo łatwiej było znów się zatracić niż przyjąć prawdę.
Kornelia wiedziała, że jej matka jest sama. Że pije. Że może pewnego dnia umrzeć w pustym mieszkaniu, nieodnaleziona przez nikogo. Ale jej serce dawno wypaliło się do cna. Pozostał po nim tylko cienki popiół. Ten ból, który nosiła w sobie całe życie, nauczył ją jednego — ratuj siebie pierwszą. A jeśli ktoś ciągnie cię na dno — puść. Nawet jeśli to twoja matka.
Bo czasem szacunek to nie coś, co można wymusić. Czasem trzeba go wypracować. Albo nie stracić. A jeśli się straci — nie da się go odzyskać. Nawet jeśli bardzo się chce.
I nie ma już do kogo się skarżyć.
Nikogo i na nic.
Bo samemu się wszystko zniszczyło. Własnymi rękami. Własnymi butelkami. Własnym milczeniem, gdy powinno się powiedzieć: przepraszam…
