Jak można tak upaść? Córeczko, nie wstyd ci? Ręce i nogi masz zdrowe, czemu nie pracujesz? powtarzano żebraczce z dzieckiem.
Tamara Nowak powoli przechadza się wzdłuż regałów olbrzymiego supermarketu w centrum Warszawy, przeglądając kolorowe półki. Przychodzi tutaj codziennie, jakby to była jej praca. Nie musi kupować dużo jedzenia nie ma wielkiej rodziny. Po prostu, każdego wieczora, starsza pani ucieka ze swojego mieszkania i samotności do jasnej hali sklepu.
Latem jest jej łatwiej wtedy da się posiedzieć z sąsiadkami na ławce pod blokiem. Zimą nie ma wyboru, dlatego Tamara polubiła spacery po nowoczesnym markecie.
W sklepie zawsze jest dużo ludzi, pachnie świeżo mieloną kawą, gra cicha muzyka. A te wszystkie produkty w barwnych opakowaniach, przypominających dziecięce zabawki, cieszą oko i sprawiają, że pojawia się uśmiech.
Staruszka bierze do ręki kubek truskawkowego jogurtu, mruży oczy, próbując odczytać skład, po czym odkłada go na miejsce. Taki rarytas to dla niej za drogi, ale popatrzeć przecież można.
Kiedy patrzy na półki pełne towarów, jej myśli wracają do przeszłości. Przypomina sobie długie kolejki do lad, gdzie ekspedientki walczyły o deficytowe towary jak lwice. Przed oczami stają jej grube, szare papierowe torby, w które zawijano zakupy.
Uśmiecha się na myśl o wychowywaniu córki. Żeby sprawić jej przyjemność, Tamara mogła stać w każdej kolejce. Myśli o córce powodują szybsze bicie serca. Kobieta zatrzymuje się przy chłodni z mrożonymi rybami i opiera się ciężko.
Wspomina roześmianą twarz swojej Irminy, burzę rudych loków, wielkie szare oczy, piegi na nosie i wesołe dołeczki w policzkach.
Jaka ona była piękna, westchnęła w duchu pani Tamara.
Pod niezadowolonym spojrzeniem sprzedawczyni podchodzi do regału z pieczywem.
Irmina była jej jedyną radością w życiu. Dorosła na mądrą dziewczynę. Kiedy zrozumiała, że praca nie da szczęścia, postanowiła zostać surogatką. Tamara długo ostrzegała ją przed tym krokiem, ale bez skutku.
Kto słucha matek, mając dwadzieścia lat? Gdyby ojciec żył, wszystko byłoby inaczej. Ale jak to się stało, że ci ludzi wciągnęli młodą, naiwną dziewczynę w taki proceder?
Irmina tylko się śmiała i głaskała zaokrąglony brzuch. A matka martwiła się i wzdychała. Jak oddać swoje dziecko? Przecież przez dziewięć miesięcy je nosisz
Ale Irmina machała ręką: Myślę o tym nie jak o dziecku, tylko o porządnych pieniądzach.
Później był trudny poród. Irminy nie udało się uratować. Nikt się nawet nie starał. Trzy dni po narodzinach dziewczynki, zmarła. Noworodek od razu trafił do zamawiających. Oczywiście Tamara nie dostała ani złotówki przecież nie ona podpisywała umowę.
Tamara pochowała córkę i została sama. Bez żadnych bliskich, jakby zanurzyła się w pustce i nie chciała z niej wyjść. Tak było łatwiej.
Teraz zmierza do działu pieczywa, chcąc coś kupić. Trzeba przecież udawać przed personelem, że przyszła nie tylko się ogrzać. W palcach wybiera ostatnie monety i idzie do kasy. Dzisiaj wystarczy rozrywek, można wracać do siebie. Już wcześniej odliczyła odpowiednią kwotę i resztę mocno ściska w dłoni.
Drugiego dnia po otwarciu supermarketu Tamara zauważyła młodą żebraczkę. To było niemal miesiąc temu, podczas pierwszych wycieczek po sklepie. Co sprawiło, że zwróciła uwagę na tamtą kobietę? Może młodość lub tragicznie zrezygnowana poza. Może to, jak delikatnie i mocno przytulała niemowlę.
Jak można się tak stoczyć? myśli staruszka, podchodząc bliżej znajomej postaci. Wraca w puszkę przygotowane drobne i zwraca się do niej:
Córeczko, nie wstyd ci? Ręce i nogi masz zdrowe, czemu nie pójdziesz do pracy? Jesteś młoda, możesz jeszcze wszystko.
Krzywi się, widząc jak przechodnie pospiesznie omijają przeszkadzającą jej w przejściu starszą panią.
Dziękuję za grosik, ale niech pani idzie swoją drogą. Muszę tu zostać, inaczej przepadłam.
Pani Tamara z żalem kiwa głową, odstępuje, nie chcąc być napastliwą. Pomaga, jak umie. Nikogo to nie obchodzi ani policji, ani opieki. Wszyscy tak przywykli do widoku żebrzących, że przestali ich w ogóle zauważać.
Droga do domu upływa Tamarze pod znakiem natrętnych myśli o młodej matce. Jej szare oczy i głos wydają się dziwnie znajome. Skąd? Tamara intensywnie grzebie w pamięci.
Przekręca klucz, zdejmuje niskie ocieplane buty, zapala światło i niesie chleb do kuchni. Po piętnastu minutach popija gorącą herbatę z ulubionego kubka, przekąsza pajdę żytniego chleba z cieniutkim plasterkiem kiełbasy.
Ona pewnie bardzo głodna myśli starsza pani. W taki mróz! Co to za życie?
Wychyla się przez okno, próbując dojrzeć sylwetkę dziewczyny zamarła z przerażenia. Dwóch podejrzanych mężczyzn brutalnie wciskało ją do samochodu.
Pani Tamara wpada w popłoch. Chwyta za telefon, żeby zadzwonić na policję, ale boi się, że tylko zaszkodzi.
Zbliża się do okna przed sklepem pusto. Postanawia poczekać z decyzją do rana. I tak numeru auta by nie spisała z takiej odległości.
Tej nocy długo nie może zasnąć, martwiąc się o żebraczkę i niemowlę. Nad ranem śni się jej dziwny sen: widzi swoją córkę Irminę stojącą przy wejściu do supermarketu z dzieckiem w ramionach. Dziewczynka cała sinieje z zimna, Tamara przytula ją mocno, próbując ogrzać, ale Irmina nie reaguje.
Nie jest mi zimno, mamo mówi dziewczyna.
Tamara bierze maleństwo na ręce i odchyla róg kocyka osłaniającego buzię dziecka. Zamiast niemowlęcia, widzi dużą lalkę z medalikiem na szyi.
Ze znajomym medalikiem… powtarza szeptem starsza pani.
Krzycząc, zrywa się ze snu. Spogląda na ścianę naprzeciwko, na której wisi zegar.
Czemu spałam tak długo? zastanawia się.
Jest już dziewiąta. Szybko podchodzi do okna dziewczyna z dzieckiem siedzą na swoim miejscu. Przy wejściu do supermarketu wszystko po staremu.
Dzięki Bogu wzdycha i żegna się.
Na ulicy jest przeddzień Nowego Roku, a mróz szczypie w uszy. Dziewczyna już ponad godzinę stoi na zimnie może do wieczora przymarznąć.
Tamara wyjmuje chleb, szybko przygotowuje kanapki z kiełbasą, nalewa do termosu słodką herbatę i zaczyna się ubierać.
Na widok spieszącej ku niej staruszki dziewczyna nerwowo zakrywa siniak na skroni szalikiem.
Nie bój się, dziecko Tamara wyciąga do niej jedzenie. Nie mogę patrzeć, jak głodujesz.
Dziewczyna tylko oczami uśmiecha się i bierze kanapki. Przysiada z boku na ławce i łapczywie je, niemal nie przeżuwając, popija herbatą, cała dygocząc.
Dziękuję pani, jakoś dotrwam do siódmej, potem nas zabiorą mówi cicho.
Resztę dnia Tamara co chwilę podchodzi do okna, sprawdza, ile pokazuje termometr. Mróz przybiera na sile.
O piątej popołudniu nalewa gorący barszcz do słoika i rusza do sklepu po zapasy. Przechodząc obok dziewczyny, zostawia słoik i wrzuca drobne do kieszeni jej płaszcza, po czym puszcza do niej oczko i ucieka do ciepła hali.
Tym razem nie zamierza rozglądać się długo: musi kupić kiełbasę i ogórki kiszone do tradycyjnej sałatki jarzynowej. Poszaleć przy świątecznym stole jej nie stać, ale głodna nie będzie. Wychodząc, zauważa, że żebraczki nie ma już na miejscu, a słoik z barszczem zniknął. Może zjada gdzieś na ciepło, myśli i uśmiecha się pod nosem.
Zaraz zacznie kroić przekąski, wsadzi karpia do piekarnika i nakryje do stołu. Może któraś z sąsiadek wpadnie z wizytą?
Dochodzi dziesiąta, gdy pani Tamara znowu zerka przez okno sprawdzając, czy dziewczyna już wróciła do ciepła, do domu.
Spogląda na kolorowe światła rozświetlające plac przed sklepem. Na ławce pod mocną latarnią siedzi znajoma sylwetka. Po dygocących ramionach poznaje, że dziewczyna płacze.
Tamara krząta się po mieszkaniu. Za dwie godziny zaczyna się Sylwester, a na zewnątrz ktoś marznie. Zarzuca cieplejszy szal na ramiona, w kapciach biegnie po schodach.
Przystaje przy żebraczce, łapie oddech i ciężko przysiada obok.
Nie mam już gdzie pójść mówi ta z rezygnacją.
W oczach dziewczyny pojawia się nadzieja. Podaje Tamarze zawiniątko i rusza w stronę ulicy.
Staruszka pojmuje w jednej chwili, co dziewczyna zamierza zrobić. Zrywa się i podbiega do niej, odwracając ku sobie.
O nie, tak nie wolno! Chodź, idziemy. wskazuje w stronę bloku, chwyta ją za rękę i prowadzi do swojego mieszkania.
Już w ciepłym pokoju Tamara rozpakowuje dziecko, sadza przy grzejniku.
Jak masz na imię? zaczyna, ale milknie, bo dostrzega na szyi medalion z motywem misia.
Dziewczyna śledzi jej spojrzenie:
To wszystko, co mi zostało po mamie.
Tamara blednie i siada. Tego medalik nie pomyli z żadnym innym sama dała go niegdyś Irminie na szesnaste urodziny. Wtedy sprzedała cenną broszkę, by kupić dla córki złoty łańcuszek i zafundować jej niewielkie przyjęcie w kawiarni.
Dziewczyna zdejmuje płaszcz i nieśmiało pyta:
Mogę się umyć?
Po uzyskaniu zgody idzie do łazienki, a Tamara sączy krople walerianowe.
To niemożliwe… żebraczka to moja wnuczka, myśli.
Kładzie do snu malucha, sadza dziewczynę do kolacji.
Pola! woła nagle.
Skąd pani wie? dziwi się dziewczyna.
Pani Tamara tylko macha ręką.
Pewnie mi się przesłyszało, jedz, dziecko.
Czuje zimny pot. Wszystko jest jasne właśnie przygarnęła swoją wnuczkę. Przecież takie imię wybrali wtedy zamawiający córki.
Dziewczyna je z apetytem, z wdzięcznością patrząc na świąteczne potrawy.
Opowiedz, Polu, co się stało? pyta cichutko Tamara.
Dziewczyna jakby tylko na to czekała. Zaczyna mówić szybko, drżącym głosem. Do piątego roku życia mieszkała z mamą i tatą miała nawet własnego kucyka! Potem rodzice zaczęli się kłócić i się rozstali. Została z mamą, która pewnego dnia zaprowadziła Polę do domu dziecka i podpisała zrzeczenie.
Nie rozumiała, czemu nagle wypadła z bajki jak niepotrzebna rzecz. Dwanaście lat spędziła w ośrodku, potem wypuścili ją w dorosłość bez oparcia.
Poli przypadło mieszkanie z zasobów dla wychowanków domów dziecka, ale oszukano ją dostała barak przeznaczony do rozbiórki. Tam poznała Zbyszka, hydraulika.
Kiedy dowiedział się, że Pola jest w ciąży, po prostu zniknął. Barak wysiedlili, pozwolili jej zostać do czasu narodzin dziecka.
Ale okazało się, że do jej nowej kawalerki przeprowadził się już ktoś inny.
Nie umiała walczyć o siebie, z dzieckiem na rękach nie miała szans.
Tak zaczęła tułać się po dworcach, żebrać przy wejściach do metra. Tam zauważył ją Igor Siny, lokalny opiekun bezdomnych.
Ładna żebraczka z dzieckiem zarobi więcej, uznał i zapewnił jej dach nad głową w zamian za część zdobytej jałmużny.
Tak zamieszkali razem z synkiem w piwnicy wieżowca, z grupą innych żebraków. Byli tam i ułomni, i chorzy, lecz najwięcej tzw. teatralnych żebraków. Udający kalectwa i siniaki aktorzy przynosili Igorowi duże pieniądze, w przeciwieństwie do polegającej na szczerości Poli.
Dzień za dniem odwożono ich na miejscówki, wieczorami zbierano utargi. Ostatnio jednak robiło się niebezpieczniej naciski rosły, zarzucali jej, że przynosi za mało, dziecko płacze i przeszkadza innym.
I dziś po prostu nikt po nią nie przyjechał.
Dziękuję pani, nie wiem, jak byśmy przetrwali tę noc kładzie widelec i ziewa.
Rano sobie pójdziemy, jeśli tylko mogę się wyspać.
Opada na oparcie i zasypia niemal natychmiast. Tamara budzi ją i prowadzi do łóżka, malucha układa w rozłożystym fotelu.
Starsza pani siada solo do stołu, uśmiecha się słuchając noworocznego przemówienia prezydenta. Wie jedno: nie wypuści wnuczki ani jej synka nie jutro, nie pojutrze, nigdy. Niech mieszkają z nią. To będzie właściwe. W odpowiedniej chwili powie im całą prawdę. Pomoże dziewczynie stanąć na nogi, wychować syna. Najpierw jednak niech poczuje się bezpiecznie, odpocznie, oswoi nowy dom. Oj, nacierpiała się przecież.
Gdy wybija północ, pani Tamara nalewa sobie kieliszek słodkiej nalewki. Podchodzi do okna, z zachwytem patrzy na rozświetloną ulicę. Przez szybę podziwia wirujące płatki śniegu i myśli: Dziękuję, Boże, za to niespodziewane szczęście. Żegnaj, samotności! Mam znowu rodzinę.Na zewnątrz wybuchają pierwsze fajerwerki. Pola przebudza się na chwilę, zdezorientowana, i przez mgnienie oka patrzy na Tamarę, jakby coś nieśmiało sobie przypominała. Jej syn wtula się w ramię babci, śniąc cicho. W tym krótkim spojrzeniu jest coś więcej niż wdzięczność rodzące się zaufanie i tęsknota za domem, którego nigdy nie miała.
Tamara nachyla się i delikatnie poprawia koc na śpiącej wnuczce. W tej chwili czuje, jak z jej serca spada ciężki kamień dawnych żalów. Przez uchylone okno dobiega zduszone echo śmiechów i dźwięk sylwestrowych petard, niosących nadzieję na nowe początki.
Wraz z nowym rokiem wraca cicha radość, której nie czuła od dawna. Siada ze swoją rodziną przy kuchennym stole, zamyka oczy i szeptem prosi o siłę na przyszłość. Wie, że przed nimi wiele trudnych rozmów i niełatwych dni ale po raz pierwszy od lat nie boi się jutra.
Za ścianą sąsiad puszcza głośno muzykę, Pola w półśnie mruczy dziecięcą kołysankę, a mały chłopiec przez sen zaciska jej palce.
Nowy Rok zaczyna się pod jednym dachem z nadzieją, kanapkami przygotowanymi z miłością i cichą obietnicą, że nikt tu już nigdy nie zostanie sam.
