Wieść o tym, że zamiast długo wyczekiwanego syna urodziła się córka, dotarła do Władysława Abramczuka akurat w piątkowy dzień wypłaty w nadleśnictwie. Robotnicy, już odbierający swoje złotówki, szli w stronę domów, niosąc grzechoczące puste bańki po nafcie. Władysław pozostał przy furcie, mocno ściskając w dłoni pogniecione banknoty.
No ładnie, szczęście jak barszcz… wycedził przez zęby, spluwając z rozmachem w trociny. Przecież prosiłem żonę: ma być chłopak. A ona mi tu z dziewuchą wyskakuje…
Złość i rozgoryczenie do Jadwigi, żony, kipiały w nim tak mocno, że zupełnie odechciało mu się wracać do pustej chałupy. Odkąd Jadwiga leżała z noworodkiem w szpitalu powiatowym, Władysław rzucił kilka swoich rzeczy do płóciennego worka, dorzucił czystą bieliznę i skibkę chleba. I poszedł do matki, do sąsiedniej wioski położonej po drugiej stronie rzeki Pilicy, piętnaście kilometrów od własnego domu.
Po dwóch tygodniach Jadwiga wróciła do wyziębłej izby. Rozejrzała się po nienaturalnie posprzątanej komorze ewidentnie przed odejściem mąż się postarał. Położyła zawinięty w kocyk tobołeczek na łóżko i otuliła go sobą, zanurzając twarz w dłoniach. Trzęsła się, cicho płacząc. Córeczka malutka, z marszczeniem nad karkiem, spała spokojnie, co i raz tylko mlaskając we śnie. Jadwiga spojrzała na nią z goryczą w sercu, myśląc: Któż by wiedział, że będziesz, moje dziecko, taką kością niezgody…
Władysław był mężczyzną krępym, o ciosanej szczęce i charakterze, który we wsi uchodził za zawzięty. Sprzeciwu nie znosił, każde słowo przeciw brał za osobistą zniewagę. Zaczął sobie wyobrażać jedynie syna, następcę, dziedzica. Sam był najmłodszym po dwóch siostrach uważał, że na nim i jego barkach rodzina Abramczuków trwa i będzie trwać. A tu nagle dziewczyna. Cóż z niej za pożytek?
Matka Władysława, Stanisława, próbowała pertraktować z synem rozmawiała i prosiła, ale on stał nieugięty: Dopóki tej dziewuchy nie oddasz, nie wracam. Te piętnaście kilometrów zamieniło się dla Jadwigi w przepaść, której przekroczyć nie mogła.
Gdy wydobrzała, wzięła się do pracy. W 1957 roku o urlopach macierzyńskich nikt nie słyszał: obejścia trzeba było doglądać, na pole też wychodzić. Starając się przypodobać mężowi, w cichutkiej nadziei, że zmiękczy jego serce, nadała córce imię typowo polskie Bogusława, żeby chociaż brzmiało poważnie. Dziewczynka rosła zdrowa i opanowana, nie płakała, nie grymasiła. W pół roku trzymała się brzegów łóżeczka, a w rok i trochę nie dało się jej oderwać od drewnianego konika, którego wystrugał sąsiad. Chodzić i mówić też zaczęła wcześniej niż rówieśnicy. W osiemnastym miesiącu już cały czas biegała po domu, trajkocząc. Babcia mówiła, że istny szalony szturmowiec.
W żłobku Boguśka tak zresztą ją wszyscy wołali szybko została przewodniczką bandy. Sprawna, silna, sprytna żaden chłopak nie dorównał jej energią. Często czterolatków strofowała, nie pozwalała sobie zabrać wiaderka do piasku. Jej charakter stawał się coraz wyraźniejszy: nie do każdego się przytulała, nie każdego słuchała. Po podwórku biegała w wysłużonej sukience, wymachując leszczynową witką i przepędzała kobyle, które wchodziły do ogrodu. Skąd ona brała tyle odwagi w takim maleństwie?
W tym czasie serce Władysława łaknęło pocieszenia. Zaczął się przesiadywać u rozwódki Stanisławy Biernackiej z dwójką dzieci. Początkowo przychodził przez nudę Stanisława była przebiegła i wiedziała, jak go podejść. I jej się udało. Polubił ją, bo była w typie, grzeczna, skora tylko zachwycać się nim.
Urodzę ci syna, Władziu szeptała zalotnie. Najlepszego jakiego miałeś.
Syn i basta mruczał Władysław, choć głos miał już łagodniejszy.
Ale lata płynęły, a ona nie zachodziła w ciążę. Może i próbowała, ale bezskutecznie. Rozczarowanie w Władysławie rosło, praca go nie cieszyła, cudzych dzieci wychowywać nie chciał, wciąż marzył o własnym.
Wieści dotarły nawet do tej jego nowej wsi: córka, Boguśka, rośnie na chłopaka silna, waleczna, sprawiedliwa. Ma zaledwie cztery lata, a przebije każdym charakterem starszego.
Matka próbowała jeszcze raz go nakłonić: Jedź zobacz, to twoja krew. Może by i nie pojechał, ale przypadkiem znalazł w komórce Stanisławy pęczki suszonych ziół, woreczki z tajemniczymi korzeniami. Wzbudziło to w nim niepokój: coś tu nie gra. Dowiedział się, że Stanisława regularnie odwiedza wiejską znachorkę.
Tego dnia spakował rzeczy, trzasnął drzwiami tak, że się aż dom zatrząsł i odszedł. Stanisława wołała za nim, że te zioła na zdrowie, na płodność, ale już nie słuchał.
Po niemal czterech latach Władysław przekroczył próg własnego domu. Po raz pierwszy zobaczył córkę. Wychudzona, rozczochrana, w znoszonej sukience, stała na środku izby i wpatrywała się w niego spode łba uważnie, nieufnie. Zupełnie obcy człowiek. Nawet do piernika, który wyjął z kieszeni, nie pobiegła.
No patrz, jak mi się przygląda mruknął Władysław, czując się dziwnie nieswojo pod dziecięcym spojrzeniem. Pewnie matka ją naszczuła. Posłał żonie oskarżające spojrzenie.
Jadwiga, promieniejąca szczęściem, zasapana podbiegła:
Władziu! Tylko dobrze cię wspominałam. Wierzyłam, że wrócisz. Przecież jesteśmy rodziną.
Jadwiga kochała męża mimo całego jego uporu, a nawet czasem okrucieństwa. Gderliwy, niewiele mówił, często gniewnie walił pięścią w stół. Zdarzało mu się nawet unieść rękę na żonę. I gdy Bogusławie stuknęło pięć lat, już dużo pojmowała. Ledwie ojciec spojrzał ostro, dziewczynka zwijała się w kulkę, trzymając małą piąstkę przy ustach:
Ooo, zły! Zaraz ci pokażę!
Piąstka śmieszna, dziecinna jednak Władysława irytowała, bo widział w córce właśnie ten sprzeciw, na który sobie sam nigdy nie pozwolił.
Na krótko u Władysława zapanował spokój, kiedy Jadwiga urodziła syna nadali mu imię Zbigniew. Cała opieka nad bratem przypadła Bogusławie. To ona dźwigała go na barana, kiedy Jadwiga była w pracy, karmiła, zabawiała, przewijała raz za razem.
Władysław był zadowolony, lecz radość miał jakąś niemrawą, bez słowa wdzięczności. Był surowy jak dawniej.
Jadwiga słuchała przekleństw z pokorą, byleby nie uniósł ręki.
A Bogusława? (siedem lat jej już wtedy mijało) tupnęła nogą, zaciśnięte pięści, i wrzeszczy:
Powiem panu milicjantowi na pana!
Władysław aż podskoczył z wściekłości:
Co? Ty szczeniaku, kto ci pozwolił?!
Rzucił się na nią, ale była sprytna zdążyła uskoczyć, grożąc zza drzwi.
Pewnego razu próbował ją wysmagać rózgą. Bogusława nie pisnęła, nie spłakała się tylko zacisnęła zęby w fartuch. Władysław był dumny: Wyuczona! Ale następnego dnia Bogusława naprawdę przyprowadziła dzielnicowego.
Jadwiga aż westchnęła ze zdziwienia, nie spodziewała się takiej upartości.
Panie władzo, przecież to dziecko trzeba czasem nauczyć. Przecież tato pracuje, dom utrzymuje, wszystko dla rodziny…
Dzielnicowy, pan Kazimierz Drozdowski, zdjął czapkę i obtarł łysinę.
Pani Jadwigo, zapamiętajcie. Takie rzeczy mogą trafić do powiatu. Wtedy już mąż będzie miał kłopoty. Na razie upomnienie.
Władysław patrzył w podłogę, udając skruchę.
Do czego to doszło? Do milicji?! A jak dzieci na głowie siądą, to co wtedy?
Był taki pokorny, że dzielnicowy naprawdę uznał go za porządnego człowieka. Nie pił, nagrody w pracy, sąsiedzi nie narzekają za co więc go wsadzać?
Od tamtej pory Władysław trzymał się przy córce na baczności. Był ostrożniejszy, chociaż nie dlatego, że się bał raczej był czujny. Jednak czasem rzucał jej gniewne spojrzenia, mamrotał:
O, drapieżnik mały…
Jadwiga, sądząc że burza minęła i w rodzinie znowu będzie spokój, znów zaszła w ciążę. Urodziła córkę Elżbietę.
Władysław ledwo zerknął na noworodka i bez słowa wyszedł z izby. Do najmłodszej się nie garnął, praktycznie nie zauważał. Początkowo Jadwiga opiekowała się Elżbietą, potem i to złożyła na barki najstarszej.
Bogusława, wracając ze szkoły, robiła obowiązkowo lekcje, połykała posiłek i aż do wieczora zajmowała się siostrą. Gdy matka była poza domem jeszcze prała w kastrolach. Władysław, widząc, że córka coraz więcej pracy dźwiga, nie komentował dobrze pamiętał przypadek z milicją.
Tak Boguśka rosła do końca ósmej klasy. Gdy ją ukończyła, zapowiedziała:
Pojadę do miasta się uczyć.
Władysław aż poczerwieniał, włosy stanęły mu dęba.
A za co będziesz jadła, co? Po grzbiet nasz się wespniesz? Mało cię karmiliśmy?
Miała piętnaście lat, już postawna, silna, sprężysta. Jej solidne pięści potrafiły odeprzeć atak każdego chłopaka; nawet starsi ją szanowali. Nauczyciel WF-u powiedział kiedyś:
Ty, Abramczuk, powinnaś na zapasy iść. Każdego przewrócisz.
Wielkie rzeczy, mruczała Boguśka.
Ojcu patrzyła twardo w oczy:
Powiedziałam, pojadę się uczyć.
Tylko spróbuj, pieniędzy nie dam!
I nie proszę. Synów i tak wyżyw, ojczulku…
Co?!
Chwycił pasek, już szedł na nią ale ona skoczyła pod piec, chwyciła pogrzebacz.
Spróbuj tylko! Od razu połamię!
Jadwiga płakała, stanęła między nimi. Władysław patrzył na zaciętą twarz córki, na pogrzebacz i zrozumiał, że od niej oberwie. Odwrócił się, z zimnymi przekleństwami wyszedł z domu.
Jedź, szepnęła Jadwiga, łzy ścierając. Jakoś dacie radę.
I rozwiedź się wreszcie! rzuciła Bogusława.
Co ty, dziecko! Co matce wymawiasz!
Ile będziesz znosiła tego pana na włościach? zaperzyła się Boguśka.
Wy z historii to tylko wiecie, jak się buntować. Lepiej byście się zgodzie uczyli.
Ty żyj, jak chcesz. Ja już więcej za nas stawać nie będę.
Po wyjeździe Bogusławy Władysław jakby złagodniał. Z młodszymi obchodził się łagodniej, z Jadwigą rozmawiał już zwyczajnie. Najstarszej córki właściwie nie zauważał. Zbyszek i Ela przyzwyczaili się do niego, nie pamiętali, jak Boguśka się nimi zajmowała.
Fajnego mamy tatę! ogłosiła Elżbieta kiedyś. A ty, Boguśka, jesteś złośliwa! I wywaliła język.
No to żyjcie sobie ze swoim tatą, mruknęła Bogusława.
Po ósmej klasie wyjechała. W węzeł zawinęła kilka rzeczy na zmianę, do płóciennej torby matka dorzuciła kanapkę i ukradkiem kilka pomiętych złotych.
Na początek, wyszeptała, podając jej banknoty. Z własnych, odkładanych skrycie.
Boguśka spojrzała na matkę, coraz bardziej zgarbioną, z twarzą pooraną troską.
Mamo, ileż można? Rozwiodłabyś się, miałabyś spokój.
U nas w wiosce wszystkich tak żyje. Pokłócą się pogodzą. A Władysław robotny, dom utrzyma. Dzieciom ojcem zostaje. Ludzie by nie zrozumieli…
Jakby cię bił, napisz. Znajdę na niego sposób.
O dziecku na ojca… to grzech. Najpierw milicja, potem pogrzebacz…
A jemu wolno twoje cierpliwość wiecznie kruszyć?
Taka dola… Takie życie.
Spierać się nie będę, ale za pozwolenie dziękuję.
Do miasta przyjechała Boguśka wystraszona zgiełkiem, zapachem benzyny. Technikum wybrała przypadkiem ciągnęło ją do maszyn, stali, szmeru tokarek, który za dziecka przyciągał ją do wiejskiego warsztatu. Egzaminy zdała śpiewająco solidność i wiejskie doświadczenie z domem czynią cuda.
W akademiku zamieszkała z nową koleżanką Danutą, wesołą, krągłą dziewczyną z miasteczka, zupełnie inną niż poważna Bogusława. Danusia chciała w technikum głównie męża znaleźć.
Patrz, jacy tu chłopcy! wzdychała przy lusterku. Zwłaszcza ten, wysoki Wojtek. A tata ponoć dyrektor…
A mnie to nie obchodzi, kwitowała Bogusława, zaczytana w książkach. Uczyć się przyjechałam.
To głupia jesteś! śmiała się Danuta. A Zosia już z trzeciorocznym chodzi. Mówi, że się zaraz ożenią. A ty tylko te zeszyty.
Muszę zarobić na siebie sama.
Bogusława dorabiała po lekcjach sprzątaniem w biurze przędzalni nie było kokosów, ale starczało do końca miesiąca, nie wołała nic od matki.
Danusia wzdychała:
Kiedy ty śpisz? Praca, nauka… A jeszcze mi pomagasz opanować zadania. Jesteś z żelaza!
Nie z żelaza, tylko przywykłam.
Nowego wykładowcę hydromechaniki, pana Andrzeja Czerskiego, zauważyły od razu. Młody, elegancki w grafitowym garniturze i okularach w cieniutkiej oprawie. Ciemne włosy gładko uczesane. Między studentami, z których połowa była od niego starsza, wyglądał prawie nieśmiało.
Witam, nazywam się Andrzej…
Andrzejek, ktoś zakpił z tyłu. Tata cię przysłał?
Wszyscy wybuchli śmiechem, pan Czerski zarumienił się, poprawił okulary, próbował kontynuować. Ale nikt nie słuchał szept, śmiechy.
Danusia potrąciła Boguśkę łokciem.
Patrz, jakiż on delikatny. Ciekawe, jak sobie z tymi rozrabiakami poradzi?
Boguśka spojrzała i nagle zrobiło jej się żal wykładowcy. Starał się, a wszyscy go lekceważyli.
Dosyć! powiedziała nagle dobitnie i stanęła. Wystarczy gadania!
Zapanowała cisza.
Kowalski, Szwedzka… nie zamkniecie się sama was z klasy wyrzucę. Jasne?
Co? syknął Kowalski.
To właśnie. Przestańcie już, nie mam czasu. Ja się uczyć muszę, nie mam luksusu rok marnować. Siedźcie cicho, albo idźcie na korytarz.
Uciszyła grupę. Autorytet Bogusławy Abramczuk wszyscy znali. Nie opłacało się zadzierać.
Przez chwilę wykładowca patrzył na nią z wdzięcznością, potem nieśmiało skinął głową i poprowadził wykład.
Po zajęciach Danusia się śmiała:
Widziałam, jak na ciebie patrzył! Zakochał się!
Przestań, Danusiu ucinała Bogusława. On żonaty obrączka jest.
To nie przeszkoda Danusia puszczała oko. Może mu nie po drodze z żoną.
Ale Boguśka sama, mimowolnie, łapała się na tym, że myśli o wykładowcy. Spokój i mądrość budziły szacunek.
Andrzej Czerski zapamiętał poważną, skupioną dziewczynę bez kokieterii, twardą jak stal, o surowym spojrzeniu, skrytą siłą.
Do domu Bogusława wracała rzadko, tylko na święta i wykopki. Zbyszek kończył szkołę, marzył o zostaniu kierowcą, Elżbieta kopiowała matczyną spolegliwość.
Władysław na widok córki marszczył się, ale już nie podnosił głosu. Boguśka pomagała, jak trzeba przywoziła trochę jedzenia, zostawiała parę złotych.
No proszę, wielka pani z miasta, warczał czasem. Własnych nie poznasz?
Poznam, tato.
Na czwartym roku Danusia wyszła za mąż za tego Wojtka. Wesele było huczne, Boguśka świadkowała. Patrzyła w kąt, myślała: A mnie co zostanie? Praca i samotność, czy dziecko na własny rachunek?
Dwadzieścia lat na wsi już matka z gromadką. A wokół same pijaczki albo zajęci mężowie, nie było nikogo godnego zaufania. Wspominała ojca i myślała: Lepiej samej niż tak jak mama.
Los jednak splótł jej ścieżki z kimś innym.
Marek Kaczmarek był studentem z sąsiedniego kierunku. Wysoki, spokojny, flegmatyczny. Od dawna jej się przypatrywał, lecz zaczepił dopiero na potańcówce.
Może zatańczymy?
Bogusława była zaskoczona, nie zauważyła go wcześniej. Podał jej trochę nieśmiało dłoń.
No, można.
Od tego dnia spotykali się częściej. Marek był spokojny, nie pił, nie przeklinał. Pracował w młynie. Ale najważniejsze patrzył tak, że topniało jej serce.
Wyjdziesz za mnie? spytał po trzech miesiącach.
Długo milczała.
Opuszczasz mnie jak ojciec mamę?
Nigdy.
Jej ufała.
Pobrali się cicho, bez hucznych wesel, tuż po dyplomie. Danusia była świadkową. Dostali niewielki pokój z przydziału po Bogusławie w fabryce, a po roku urodziła się Kasia.
Ale szczęście było kruche. Kiedy pojawiło się dziecko, Marka jakby podmieniono stał się obojętny, nieobecny. Praca, koledzy, coraz mniej pieniędzy. Gdy próbowała o tym mówić, odburkiwał:
Przecież nie jestem robotem!
Przypomniały jej się słowa matki: Tak tu się żyje. Bała się, że jej życie też będzie polegać na wiecznym znoszeniu upokorzeń.
Zmieniasz się albo odchodzę powiedziała kiedyś wieczorem.
Pijanym głosem się zaśmiał:
Co zrobisz? Sama z dzieckiem?
Przekonasz się.
I rano złożyła papiery rozwodowe.
Danusia biadoliła:
Boguśka, jak ty dasz radę?
Nie zginę.
Znalazła pracę w fabryce, doceniano ją, Kasię oddała do żłobka. Żyły skromnie, ale nie głodowały. Marek alimenty płacił rzadko.
Zbyszek pojechał do miasta dwa lata później uczył się, mieszkał u siostry. Był pod wrażeniem własne mieszkanie (z przydziału!), wodociągi, gaz. Wszystko sama załatwia.
Ty jak wół robisz, powtarzał. I dajesz radę?
Jak nie ja, to kto?
Danusia tymczasem rozwiodła się z Wojtkiem okazał się lekkoduchem. Płakała u Boguśki przy kuchence:
Miałaś rację. Człowiek to nie pieniądze. To bezpieczeństwo. Gdyby tak był ktoś jak twój pan Czerski
Jaki Czerski?
No, twój wykładowca, pamiętasz? Rozwiódł się, mieszka sam. Fajny facet…
Boguśka nie odzywała się. Od lat już o nim nie myślała, ale to imię poruszyło jej serce.
Spotkali się przypadkiem na rynku, późnym jesiennym wieczorem. Wracała z pracy, weszła do baru na herbatę. Mało ludzi. Jeden z mężczyzn, pogrążony w lekturze, zaraz ją zauważył.
Bogusława?
Podniosła głowę. To on, Andrzej Czerski, siwy, oczy zmęczone, ale ciepłe spojrzenie wciąż to samo.
Dzień dobry… zmieszała się.
Po prostu Andrzej uśmiechnął się. Siadam?
Proszę.
Rozmawiali długo i szczerze jakby znali się całe życie. Ona zwierzyła się z samotności, rozwodu, troski o córkę. On z trudów budowy domu, separacji, dorosłego syna, nowych początków.
Czemu jesteś sama? zapytał.
Tak wyszło westchnęła.
Ja też już nikogo nie mam odparł. I cieszę się, że cię spotkałem.
Odprowadził ją. Milczeli. Przy wejściu do bloku ujął jej dłoń:
Zadzwonię?
Zadzwon szepnęła.
I zadzwonił.
W to niedzielne popołudnie Andrzej zaprosił ją do siebie, na działkę pod lasem. Dała Kasię pod opiekę Danusi i pojechała.
Nowe osiedle dopiero się rozrastało, wszędzie puste place, snopy, niedokończone domy. Działka Andrzeja na uboczu. Drewniany dom już zadaszony, jeszcze pustawy, ale schludny, narzędzia w porządku widać było rękę gospodarza.
Podoba się? roześmiał się.
Bardzo. Cisza, spokój.
Na razie odpowiedział z uśmiechem. Ale będzie jeszcze lepiej.
Siedzieli przy herbacie, Andrzej opowiadał o marzeniach, ogrodzie, planach. Bogusława słuchała, i czuła, że właśnie tu odnajduje szczęście wystarczy słuchać jego głosu, patrzeć na oczy i gesty.
Nagle za płotem zapiszczał silnik. Andrzej wyjrzał.
Dostawczak. Źle to wygląda…
Dwóch facetów szybko przeskoczyło przez płot i zbliżyło się.
Gospodarzu! Pogadać chcemy!
Andrzej wyszedł, uchylając drzwi.
Po co przyszliście?
Zbieramy złom. Myśleliśmy, że może dasz parę rur.
Nie dam, wynocha.
Jak nie chcesz po dobroci… jeden wyciągnął nóż. Kochasz życie?
Wtedy drzwi trzasnęły i Bogusława wypadła na ganek z siekierą w ręce.
Won stąd! Zostawcie go!
Śmiałkowie zamarli; tyle siły i złości jeszcze nie widzieli w kobiecie. Cofnęli się, burknęli coś pod nosem i zwiali do auta.
Andrzej był blady, pełen podziwu.
Boże, Boguśka, oszalałaś? wykrztusił.
Zabraliby cię odpowiedziała zuchwale.
Przytulił ją, ona wreszcie poczuła, że nie jest tylko babą o stalowych pięściach jest kobietą, którą kocha się właśnie za odwagę i serce.
Po miesiącu poprosił ją o rękę.
Prosto z mostu: wyjdź za mnie. Nie mam fortuny, dom jeszcze trzeba dokończyć, ale kocham cię i twoją Kasię.
A łzy cicho popłynęły.
Tak odpowiedziała.
Wesele było skromne, ale radosne. Danusia, Zbyszek z żoną, Elżbieta z rodziną i Jadwiga z Władysławem. Ojciec nie chciał, ale matka wymogła:
Pojedziemy, Władziu. Córka wychodzi za mąż.
W urzędzie cywilnym pełno było kwiatów i śmiechów. Bogusława w kremowej sukience, z rozpuszczonymi włosami, radosna i kobieca. Andrzej podenerwowany, elegancki.
Kasia z dumą trzymała poduszkę z obrączkami, już nazywała Andrzeja tato.
Po ceremonii zasiedli w mieszkaniu Bogusławy. Zastawiony stół, rozmowy, śmiech. Ojciec siedział z boku, ostrożnie patrząc na zięcia. Andrzej podszedł z kieliszkiem:
Panie Władysławie, dziękuję za córkę.
Władysław chrząknął, popatrzył na córkę stojącą z nowym mężem, na wnuczkę i na moment w oczach mu zaiskrzyło.
Szanuj ją. Charakter ma, ale serce po matce…
To było pierwsze dobre słowo ojca o córce.
Będę, odrzekł Andrzej.
Wieczorem Bogusława żegnała rodziców na przystanku.
Przyjeżdżajcie, teraz na was czekamy.
Jadwiga płakała ze szczęścia, Władysław wcisnął Kasię pod brodę:
Ucz się pilnie, wnuczko.
Będę, dziadku odparła poważnie.
Gdy autobus odjechał, Bogusława i Andrzej zostali na pustej ulicy, trzymając się za ręce. Miasto gasło w wieczornym świetle.
No co, żono? wyszeptał Andrzej. Idziemy do domu?
Idziemy uśmiechnęła się.
Szli cicho pustą aleją, a w sercu Boguśki było pierwszy raz tak lekko i dobrze.
Minęły lata.
Dom Andrzeja dokończony i zadbany. Jasny, dwupiętrowy, z werandą w winoroślach, z ogrodem, który własnoręcznie sadziła Bogusława.
Kasia kończyła liceum, wybierała się na lekarski. Zbyszek został kierowcą, Elżbieta wyszła za sąsiada, urodziła bliźniaki. Jadwiga często odwiedzała dom, pomagała w ogrodzie, bawiła wnuki. Władysław… coraz częściej zaglądał na herbatę. Siedział na werandzie z Andrzejem, patrzył na wnuczkę, spacerował z nią nad Pilicą. Bogusława patrzyła na nich z okna i myślała: Jednak życie wszystko układa, złe przemija, zostaje tylko światło.
Pewnego wieczoru, gdy sad szykował się do snu, usiedli na werandzie we trójkę: Bogusława, Andrzej, Kasia. Za oknem różowy blask zachodu.
Mamo, jesteś szczęśliwa? zapytała Kasia.
Bogusława spojrzała na męża, córkę, dom i ogród. Przypomniała sobie dzieciństwo, upokorzenia, samotność i zrozumiała wszystko to miało sens.
Jestem szczęśliwa, odpowiedziała.
Andrzej objął ją ramieniem.
Ja też, szepnął.
Kasia wybiegła do sadu, a oni zostali na werandzie, wsłuchani w szum liści i cichy wieczór, który miał być jednym z długiego, szczęśliwego życia pod polskim niebem.
