Miłość
Pewnego wieczoru sprzątałam w ośrodku zdrowia, gdy usłyszałam ciężki skrzyp drzwi, jakby ktoś się o nie mocno oparł. Obracam się matko jedyna! Stoi niby Janusz, nasz mostowski szanowany i ceniony gospodarz złota rączka, ale tamten zawsze miał gęstą, siwą brodę pachnącą trocinami i tytoniem, a tu policzki gołe, blade, na szyi plaster po zacięciu. I pachnie od niego tak intensywnie Brutalem, że aż mnie w nosie zakręciło. Czyżby Janusz całkiem zgolił brodę?
Janusz Kazimierz, mówię, odkładając szmatę to ty? Czy może młodszego brata do nas wysłałeś?
On się waha, gniecie czapkę w rękach, wzrok ucieka.
Ja to, Zofio, ja… Daj mi coś. Na serce. I nerwy.
Od razu przybrałam służbową postawę, posadziłam go na kozetce, wyciągam ciśnieniomierz.
Co się stało? Gdzie boli?
Wszędzie, burczy. W środku stuka, jak młotkiem po blaszce. Spać nie mogę. I ręce się trzęsą.
Ciśnienie 160 na 100, za wysokie dla Janusza, który nigdy do lekarza nie chodził, a gwoździe palcami prostował.
Słuchaj, mówię stanowczo. Mów prawdę. Przemęczyłeś się czy z Jadwigą się pokłóciliście?
Przy imieniu żony aż się wzdrygnął, twarz pokryła się czerwonymi plamami, szczęki zagrały. Jadwiga Januszowa cicha, niezauważalna, zawsze przy nim jak nitka do igły, słowa na przekór nie powie, ciągle Januszek i Januszek. A Januszek charakter jak kołek, niełatwo się do niego zbliżyć.
Daj mi krople i nie pytaj. Twoja sprawa leczyć.
Zakropiłam mu krople, walidol pod język. Posiedział, odetchnął, burknął dziękuję i wyszedł. Patrzę przez okno idzie szybkim, odmłodzonym krokiem.
Ojej, myślę, czyżby go jeszcze amor naszedł? Zakochał się na stare lata?
Wieś jak wielki ul, na jednym końcu kichniesz, na drugim już plotkują, że jesteś na granicy życia.
Nazajutrz wieczorem przyleciała do mnie Basia-listonoszka:
Zofio! Słyszałaś o Januszu? Zwariował chłop! Nie dość, że brodę zgolił, to jeszcze dziś pojechał do powiatowego wrócił z torbami, chowa pod kurtką. Helena z miejskiego sklepu dzwoniła, pytała, czemu Janusz sam kupował materiały, zaglądał do jubilera?
Serce mi zadrżało. No pewnie kogoś sobie znalazł! Ale kogo? Tu wszyscy wszystko widzą.
A co Jadwiga? pytam cicho.
Basia robi zatroskaną minę:
Jadwiga Chodzi jak chmura. Oczy wiecznie mokre.
Sąsiadki mówią, że wysłał ją do letniej kuchni na noc. Mówi: Nie przeszkadzaj, mam projekt. Jaki projekt u stolarza nocą? Znane rzeczy…
Po paru dniach przyszła do mnie Jadwiga Januszowa, maleńka, wysuszona, w starym wełnianym szalu.
Zofio, szepcze mogę?
Posadziłam ją przy piecu, nalałam gorącej herbaty z malinami. Siedzi, obejmuje kubek obiema rękami, patrzy w jedno miejsce:
Odchodzi ode mnie, Zofio. Czterdzieści lat dusza w duszę, dzieci odchowaliśmy, wnuki doczekały… A teraz koniec.
Skąd wiesz, Jadwigo? staram się pocieszać, choć sama mam ciężko na sercu.
Obcy się stał. Goli się codziennie. Brutalem pachnie skrzywiła się. Wczoraj znalazłam paragon z Złotej nici w kieszeni jego marynarki. Kłamie, w oczy nie patrzy, łzy ciche, stare, od których zmarszczki głębsze. Po co kuferek z moim posagiem i starymi sukniami z strychu otworzył? Weszłam patrzy groźnie: Czego się kręcisz? i drzwi zamknął przed nosem. No tak, stara jestem, brzydsza. Ale i on nie młodzieniec…
Pogłaskałam ją po chudym ramieniu, myśląc: Ech, chłopy… Po co to wszystko?
Wytrzymaj, Jadwigo, mówię. Może nie tak, jak się wydaje.
Jak? gorzko się uśmiechnęła. Śpiewa. Zamknie się w szopie, stuka młotkiem i śpiewa. O, kwitnie kalina Nigdy nie śpiewał. Zakochał się, Zofio. Zakochał.
Poszła, a ja całą noc nie mogłam zasnąć. Nie wierzyłam, by Janusz pewny jak dąb chłop miał rodzinę rozbić. Surowy, milczący, ale nie zdradliwy.
Minęło kilka dni. Napięcie rosło jak ciasto na drożdżach. Plotki szły od młodej bibliotekarki po jakąś miejską panią, co rzekomo kupiła działkę we wsi obok.
Janusz chodził zamyślony, z błyszczącymi oczami, schudły, jakby uskrzydlony. I nikogo nie widział.
W sobotę wieczorem przybiegł do mnie sąsiadowy chłopak:
Ciociu Zofio! Dziadek Janusz upadł na podwórku! Babcia Jadwiga woła!
Chwyciłam torbę z czerwonym krzyżem i biegiem, galosy ślizgają się po błocie. W głowie tylko jedno: Tylko nie zawał! Panie Boże, tylko nie zawał.
Wpadam na podwórko Janusz leży na trawie, twarz szara, usta sine. Jadwiga klęczy, tuli jego głowę. A wokół pełno desek, ozdobnych listew, puszek z farbą. Na środku chaosu stoi napół złożona, koronkowa, lekka altanka.
Podbiegam, sprawdzam puls galopuje. Pomiar ciśnienia wysokie.
Co się stało? pytam.
Deskę ciężką podniosłem, szepcze Janusz. W oczach ciemno, plecy przeszyło i tu wskazuje klatkę piersiową.
Przewlekł się chłop. Dwa zastrzyki, przeciwbólowe i obniżające ciśnienie. Odpoczął, oddech wrócił.
No, rozkazuję Jadwiga, wołaj sąsiada, niech pomoże przenieść go do domu. Nie leżeć na mokrej ziemi.
Położyliśmy Janusza na łóżku.
Janusz cicho pyta Jadwiga. Po co ci ta altanka? Przecież jesień, zaraz zima.
Janusz spojrzał długo, westchnął, sięgnął pod poduszkę, wyciągnął aksamitne pudełko i starą, pożółkłą, zeszytową książeczkę.
Inaczej to sobie wyobrażałem, Jadwigo, mówi, głos mu drży jak u chłopca. Pamiętasz, jakie jutro święto?
Jadwiga zamyka się w myślach:
Dwudziesty października Niedziela
A czterdzieści lat temu?
Zachwycona, zakryła usta dłonią.
O Boże, Janusz, całkiem zapomniałam. Przez te nerwy, złe myśli. Nasza rubinowa rocznica!
Janusz podaje jej zeszyt:
Twój stary pamiętnik, Jadwigo. Wygrzebałem go na strychu.
Czytałeś? zarumieniła się.
Czytałem, potwierdził. Wybacz mi, staremu głupcowi. Czytałem dusza płakała.
Zamarłam, bojąc się oddychać. W pokoju cisza, tylko zegar ścienny: tik-tak, tik-tak.
Marzyłaś, że będziemy mieli dom, ogród i altankę białą nad strumieniem, gdzie będziemy pić herbatę, słuchać płyt. Sukienka niebieska z koronką Całe życie tylko pracowałem, na budowach, w tartaku Dom postawiłem, a altanki zawsze kiedy indziej. Raz pieniędzy brak, raz czasu, raz sił. A ty znosiłaś mój niedźwiedzi charakter i milczałaś.
Zwrócił głowę do żony:
I życie minęło, a bajki, sukienki nie podarowałem. Chciałem zdążyć na jubileusz. W mieście kupiłem materiał i pierścionek. Seweryna-krawcowa uszyła sukienkę według dawnych miar. A altanka nie doszacowałem sił, stary pień. Chciałem niespodzianki, a ludzi rozbawiłem, ciebie wymęczyłem.
Jadwiga powoli usiadła przy łóżku, przytuliła się do jego ręki tej szorstkiej, stolarnej dłoni.
Głupku z ciebie, Janusz, szepnęła przez łzy, ale w jej głosie tyle szczęścia, że można łyżką zbierać. Jaki z ciebie głupku… Myślałam, że sobie znalazłeś młodszą. Że już mnie nie kochasz. A tu altanka
Jadwigo, obudził się Janusz Jaka młodsza? Sukienkę masz w szafie, w torebce. Przymierz. Pasuje?
Pasuje, kiwa głową, nie podnosząc wzroku. Nawet jeśli będzie za mała i tak założę.
Ja ocieram nos, czując, że oczy mam wilgotne. Cicho wstaję, zbieram swój ciśnieniomierz.
Tak, mówię z udawanym szorstkim tonem pacjent, przepisywany leżak. Żadnych desek, żadnych młotków. Jutro sprawdzę.
Janusz patrzy wdzięcznie:
Zofio Ty tylko nie roznos tego po wsi. Wyśmieją. Powiedzą, że staruszek ześwirował.
Niewiele oni rozumieją, macham ręką. Odpoczywajcie. Na zdrowie!
Wychodzę na ganek. Chmury się rozeszły, w oknie ogromny żółty Księżyc. Powietrze czyste, pachnie mokrymi liśćmi, dymem i… jabłkami, choć dawno zebrane.
We wsi nic nie ukryjesz. Ktoś rozpuścił plotkę, że Janusz szykował niespodziankę dla żony i się przemęczył.
Nazajutrz od rana do domu Janusza i Jadwigi przyszli ludzie chłopy z narzędziami, kowal przyniósł ozdobne zawiasy, stolarz farby. Robota ruszyła, aż dym szedł!
Wieczorem altanka już stanęła biała, śliczna jak panna młoda. W środku stół, nakryty haftowanym obrusem, samowar, filiżanki ze spodkami. Piękność! Ludzie siedzieli w środku i przy altance.
A potem z domu wyszła Jadwiga Januszowa w niebieskiej sukience i z pierścionkiem na palcu, włosy ułożone, usta podkreślone, oczy jak lampiony, obok jeszcze blady Janusz w paradnej marynarce ze wszystkimi medalami, z krawatem.
Janusz wyjął przedwojenny adapter, zdobyty od handlarza starociami. Rozkręcił płytę. Zaschrzypiało, zatrzeszczało i poleciał głos Fogga: Serce, nie chce pokoju
Janusz poprosił żonę i razem powoli ruszyli w tańcu. Nogami już nie ci sami, dawno nie tańczyli, ale jak on na nią patrzył! Jakby nie minęło czterdzieści lat, tylko czterdzieści minut.
Cała wieś patrzyła. Kobiety płakały, ocierając łzy rogiem chustek. Mężczyźni palili papierosy, patrząc w ziemię i pewnie myśleli o swoich żonach, kiedy ostatnio dali kwiat czy powiedzieli dziękuję.
A ja myślałam, ile sił tracimy na urazy, domysły, gadanie, a życie jest krótsze niż się wydaje. Całe jego bogactwo to ciepło rodzinnej dłoni, kiedy patrzysz w oczy i widzisz światło, które świeci tylko dla ciebie.
