Babcie na Zawołanie Elżbieta Nowak obudziła się od śmiechu. Nie od cichego chichotu ani powściągliwego śmieszka, ale od głośnego, przeciągłego rechotu, kompletnie niepasującego do szpitalnej sali. Takiego śmiechu nie znosiła przez całe życie. Śmiała się jej współlokatorka, trzymając przy uchu telefon i wymachując drugą ręką, jakby jej rozmówca mógł ją zobaczyć. — Basia, no nie wierzę! Naprawdę to powiedział? Przy wszystkich? Elżbieta Nowak spojrzała na zegarek. Za piętnaście siódma rano. Do pobudki jeszcze piętnaście minut. Piętnaście minut, które mogłaby spędzić w ciszy, zbierając myśli przed operacją. Wczoraj wieczorem, gdy ją przywieziono na salę, współlokatorka już leżała na swoim łóżku i szybko coś wystukiwała w telefonie. Powitały się krótko. „Dobry wieczór“ – „Witam“, i rozeszły się po własnych myślach. Elżbieta była nawet wdzięczna za milczenie. A teraz – cyrk. — Przepraszam, — powiedziała cicho, ale wyraźnie. — Można trochę ciszej? Współlokatorka odwróciła się. Okrągła twarz, krótko przystrzyżone siwe włosy, nawet nie próbowała ich farbować, jaskrawa piżama w czerwone grochy. W szpitalu! — Oj, Basieńka, potem zadzwonię, tu mnie zaczynają wychowywać, — schowała telefon i uśmiechnęła do Elżbiety. — Przepraszam! Ewa Sieradzka. Jak się spało? Ja w ogóle nie śpię przed operacjami, to obdzwaniam pół rodziny. — Elżbieta Nowak. Jeśli pani nie śpi, to nie znaczy, że inni też nie chcą odpocząć. — Ale już nie śpicie przecież, — Ewa mrugnęła porozumiewawczo. — Dobra, będę szeptać. Obiecuję. Szeptem nie mówiła. Przed śniadaniem zdążyła zadzwonić jeszcze dwa razy, a głos miała coraz głośniejszy. Elżbieta demonstracyjnie odwróciła się do ściany i naciągnęła na głowę kołdrę, ale to nic nie dało. — Córka dzwoniła, — wyjaśniła Ewa przy niespożywanym śniadaniu — Operacja. Martwi się, biedaczka. Staram się ją uspokoić. Elżbieta milczała. Syn nie zadzwonił. Ale nie czekała – uprzedził, że ma rano ważną naradę. Sama go tak wychowała: praca to powaga, to obowiązek. Ewę zabrali na zabieg jako pierwszą. Szła korytarzem, machając ręką na pożegnanie i krzycząc coś do pielęgniarki, która odpłaciła jej śmiechem. Elżbieta pomyślała, że dobrze by było, gdyby po operacji przenieśli ją na inną salę. Ją zabrali godzinę później. Zawsze źle znosiła narkozę. Ocknęła się z mdłościami i tępym bólem w boku. Pielęgniarka wyjaśniła, że wszystko się udało, że trzeba trochę wytrzymać. Elżbieta potrafiła wytrzymać. Robiła to całe życie. Wieczorem, kiedy wróciła na salę, Ewa leżała już na swoim łóżku. Twarz blada, oczy zamknięte, kroplówka w ręce. Cicho. Po raz pierwszy cicho. — Jak się pani czuje? — spytała Elżbieta, choć nie zamierzała zaczynać rozmowy. Ewa otworzyła oczy. Blado się uśmiechnęła. — Żyję. A pani? — Też. Zamilkły. Za oknem zapadał zmierzch. Kroplówki cichutko dzwoniły. — Przepraszam za rano, — nagle powiedziała Ewa. — Jak jestem zdenerwowana, to gadam bez przerwy. Wiem, że wkurzam, ale nic nie mogę na to poradzić. Elżbieta chciała powiedzieć coś złośliwego, ale zabrakło jej słów. Była zbyt zmęczona. Wydusiła tylko: — Nic się nie stało. W nocy nie spały obie. Bolało je jednakowo. Ewa już nie dzwoniła, leżała cicho, ale Elżbieta słyszała, jak się kręci i wzdycha. Chyba raz nawet płakała. Cicho, w poduszkę. Rano przyszła lekarka. Obejrzała szwy, sprawdziła temperaturę, powiedziała obu: „Dzielne panie, wszystko dobrze“. Ewa natychmiast złapała za telefon. — Basia, hej! No już, żyję, wszystko ok, nie musisz się martwić. Co tam u moich? Krzysiek miał temperaturę? A dałaś mu… co? Już po wszystkim? No, widzisz, mówiłam, że nic groźnego. Elżbieta słuchała niechcący. „Moje” – czyli wnuki, córka zdaje relację. Jej własny telefon milczał. Spojrzała – dwie wiadomości od syna. „Mamo, jak się czujesz?” i „Napisz, jak będziesz mogła”. Przyszły wczoraj wieczorem, gdy jeszcze spała po narkozie. Odpisała: „Jest ok”. Dodała uśmiechniętą buźkę. Syn lubił emotki, mówił, że bez nich wiadomości brzmią sztywno. Odpowiedź przyszła po trzech godzinach: „Super! Uściski”. — Wasi nie przyjadą? — spytała Ewa w południe. — Syn pracuje. Mieszka daleko. Zresztą, nie ma potrzeby, w końcu nie jestem dzieckiem. — Też prawda — przyznała Ewa. — Moja też mówi: mamusiu, jesteś dorosła, dasz sobie radę. A po co mają przyjeżdżać, jeśli wszystko w porządku, nie? W jej głosie było coś, co sprawiło, że Elżbieta spojrzała na nią bardziej uważnie. Ewa się uśmiechała, ale oczy miała zupełnie smutne. — Ile pani ma wnuków? — Troje. Krzyś — najstarszy, osiem lat. Potem Maja i Leon — rok po roku, trzy i cztery lata. — Ewa wyjęła telefon z szafki. — Chce pani zdjęcia pooglądać? Pokazywała zdjęcia dobre dwadzieścia minut. Dzieci na działce, dzieci nad morzem, dzieci z tortem. Na każdym była ona: przytulała, całowała, stroiła miny. Córki nie było na żadnym. — Córka fotografuje, — wyjaśniła Ewa. — Nie lubi być w kadrze. — A wnuki często u pani bywają? — Właściwie to ja u nich mieszkam. Córka pracuje, zięć też, więc ja… no, pomagam. Odbieram z przedszkola, lekcje sprawdzam, gotuję. Elżbieta pokiwała głową. Miała podobnie. Przez pierwsze lata po urodzeniu wnuka też codziennie pomagała. Potem wnuk podrósł, przyjeżdżała rzadziej. Teraz raz w miesiącu, w niedzielę. Jak się uda. — U pani jak jest? — Jeden wnuk. Dziewięć lat. Dobrze się uczy, chodzi na zajęcia po lekcjach. — Często się widujecie? — Czasem w niedziele. Oni bardzo zajęci. Rozumiem to. — Tak… — Ewa odwróciła się do okna. — Zajęci. Zamilkły. Za oknem zaczął kropić deszcz. Wieczorem Ewa powiedziała: — Nie chce mi się wracać do domu. Elżbieta podniosła wzrok. Ewa siedziała na łóżku, obejmując kolana rękami, patrząc w podłogę. — Naprawdę nie chcę. Myślałam, myślałam i nie chcę. — Dlaczego? — Po co? Wrócę, a tam Krzyś z lekcjami sobie nie radzi, Maja znowu ze smarkami, Leon spodnie podarł. Córka w pracy do nocy, zięć wiecznie w delegacjach. Ja sprzątaj-gotuj-pierz-pilnuj-pomagaj. A oni… — zacięła się. — Nawet nie podziękują. Bo przecież to babcia, ona musi. Elżbieta milczała. Kluchę poczuła w gardle. — Przepraszam — Ewa przetarła oczy. — Ale się rozkleiłam. — Niech pani nie przeprasza — szepnęła Elżbieta. — Ja… pięć lat temu przeszłam na emeryturę. Myślałam — wreszcie zajmę się sobą. Chciałam chodzić do teatru, na wystawy. Nawet zapisałam się na kurs francuskiego. Chodziłam dwa tygodnie. — Co potem? — Synowa zaszła w ciążę. Poprosiła o pomoc. Przecież jestem babcią, nie pracuję, więc mogę. Nie umiałam odmówić. — I jak wyszło? — Trzy lata codziennie. Potem wnuk poszedł do przedszkola, już co drugi dzień. Potem do szkoły – raz w tygodniu. Teraz… — zamilkła. — Teraz nie jestem szczególnie potrzebna. Mają nianię. A ja siedzę w domu i czekam, aż zadzwonią. Jeśli nie zapomną. Ewa kiwnęła głową. — Moja córka w listopadzie miała przyjechać. Do mnie. W odwiedziny. Wysprzątałam cały dom, napiekłam ciast. Zadzwoniła: „mamo, Krzyś ma trening, nie damy rady“. — I nie przyjechała? — Nie. Ciasta oddałam sąsiadce. Siedziały i milczały. Za oknem deszcz stukał o szybę. — Wie pani, co jest najbardziej przykre? — odezwała się Ewa. — Nie to, że nie przyjeżdżają. Tylko że ja i tak czekam. Trzymam ten telefon i myślę, może teraz zadzwonią, powiedzą, że tęsknią. Tak po prostu, nie bo czegoś potrzebują. Elżbieta poczuła szczypanie w nosie. — Ja też czekam. Za każdym razem, gdy dzwoni telefon, myślę: może syn chce po prostu pogadać. Ale nie. Zawsze w jakiejś sprawie. — A my pomagamy, — Ewa uśmiechnęła się smutno. — Bo jesteśmy matkami. — Tak. Następnego dnia zaczęły się zmiany opatrunków. Bolało je tak samo. Po zabiegu leżały w milczeniu, dopóki Ewa nie powiedziała: — Całe życie myślałam, że mam szczęśliwą rodzinę. Kochaną córkę, dobrego zięcia, wspaniałe wnuki. Że jestem potrzebna. Że beze mnie ani rusz. — I? — I dopiero tu zrozumiałam, że oni świetnie sobie beze mnie radzą. Córka przez cztery dni ani razu się nie poskarżyła, że ma ciężko. Przeciwnie, głos w telefonie pogodny. Czyli potrafią. Tylko wygodnie, gdy babcia–darmowa niania jest pod ręką. Elżbieta podniosła się na łokciu. — Wie pani, co zrozumiałam? To ja nauczyłam syna, że mama zawsze pomoże, zawsze poczeka, zawsze odstawi swoje plany na jego rzecz. — Ja też tak robiłam. Zawsze. Córka zadzwoni – rzucam wszystko i lecę. — Przyzwyczaiłyśmy ich, że my nie mamy swojego życia — powiedziała Elżbieta powoli. — Że jesteśmy tylko mamami, babciami. Ewa przytaknęła. Zamilkła. — I co teraz? — Nie wiem. Siódmego dnia Elżbieta wstała bez pomocy pielęgniarki. Szóstego Ewa doszła do końca korytarza. Razem wychodziły na korytarz, trzymając się ściany. — Po śmierci męża zupełnie się pogubiłam, — wyznała Ewa. — Myślałam, życie się skończyło. A córka powiedziała: masz nowy sens życia – wnuki. Żyj dla nich. I tak żyłam. Tylko to sens taki… jednostronny. Ja dla nich, oni dla mnie tylko jak trzeba. Elżbieta opowiedziała o swoim rozwodzie trzydzieści lat temu, gdy syn miał pięć lat. Jak sama go wychowywała, uczyła się wieczorami, pracowała na dwa etaty. — Myślałam, że jak będę idealną matką, to on będzie idealnym synem. Że jak dam wszystko, to będzie wdzięczny. — A on dorósł i układa swoje życie — podsumowała Ewa. — Tak. I to chyba normalne. Ale nie przypuszczałam, że będę się czuła tak samotna. — Ja też nie. Siódmego dnia przyszedł syn. Bez uprzedzenia. Elżbieta siedziała na łóżku i czytała, gdy stanął w drzwiach. Wysoki, w eleganckim płaszczu, z siatką owoców. — Cześć, mamo! — uśmiechnął się, pocałował w czoło. — Jak się czujesz? Już lepiej? — Lepiej. — Super! Lekarka mówi, jeszcze trzy dni i wychodzisz. Może do nas wpadniesz? Ola mówi, że gościnny pokój stoi pusty. — Dziękuję, lepiej u siebie. — Jak uważasz. Ale jakby coś, dzwoń, zabierzemy cię. Został dwadzieścia minut. Opowiedział o pracy, wnuku, nowym samochodzie. Zapytał, czy nie potrzebuje pieniędzy. Obiecał, że za tydzień wpadnie. Wyszedł szybko, z ulgą. Ewa udawała, że śpi. Gdy drzwi się zamknęły, otworzyła oczy. — Pani syn? — Mój. — Przystojny. — Tak. — I zimny jak lód. Elżbieta nie odpowiedziała. Miała ściśnięte gardło. — Wie pani — powiedziała Ewa cicho — pomyślałam tu, że chyba musimy przestać oczekiwać od nich miłości. Po prostu… puścić ich wolno? Oni już dorośli, mają swoje życie. A my – znaleźć swoje. — Łatwo powiedzieć. — Trudno zrobić. Ale co innego? Siedzieć i czekać, aż sobie przypomną? — Co im pani powiedziała? — zapytała Elżbieta, nieoczekiwanie dla siebie przechodząc na „ty”. — Córce? Że po wyjściu ze szpitala będę odpoczywać dwa tygodnie. Lekarz zabronił ciężkiej pracy. Z wnukami nie dam rady. — Obraziła się? — Oczywiście — Ewa się uśmiechnęła. — Ale wiesz, co? Poczułam ulgę. Jakby mi ktoś kamień z serca zdjął. Elżbieta zamknęła oczy. — Ja się boję. Jak odmówię, obrażą się. Przestaną dzwonić. — A dzwonią często teraz? Cisza. — No widzisz. Gorzej już nie będzie. Może tylko lepiej. Ósmego dnia wypisali je obie naraz. Pakowały się w milczeniu, jakby żegnały się na zawsze. — Wymienimy się numerami? — zaproponowała Ewa. Elżbieta skinęła głową. Wpisały swoje telefony. Patrzyły na siebie chwilę. — Dziękuję — powiedziała Elżbieta. — Że byłaś obok. — I ja dziękuję. Wiesz… od trzydziestu lat z nikim tak nie rozmawiałam. Z duszy. — Ja też. Przytuliły się ostrożnie, żeby nie naruszyć szwów. Pielęgniarka przyniosła wypisy, zamówiła taksówki. Elżbieta pojechała pierwsza. W domu było cicho i pusto. Rozpakowała torbę, wzięła prysznic, położyła się na kanapie. Sięgnęła po telefon. Trzy sms-y od syna. „Mamo, jesteś już w domu?”, „Zadzwoń, jak wrócisz”, „Nie zapomnij o tabletkach”. Odpisała: „Jestem już. Wszystko dobrze.” Położyła telefon. Wstała, podeszła do szafy. Wyjęła teczkę, której nie otwierała od pięciu lat. Była tam broszura kursu francuskiego i wydrukowany repertuar filharmonii. Patrzyła na broszurę zamyślona. Telefon zadzwonił. Ewa. — Cześć. Przepraszam, że tak szybko. Ale… chciałam zadzwonić. — Cieszę się. Naprawdę się cieszę. — Może się spotkamy? Jak już całkiem wyzdrowiejemy. Za dwa tygodnie. Na kawę? Albo po prostu spacer. Elżbieta spojrzała na broszurę w ręku. Potem na telefon. Znowu na broszurę. — Chcę. Naprawdę chcę. I wiesz co? Może już w sobotę. Mam dosyć siedzenia w domu. — W sobotę? Serio? Lekarze przecież… — Tak mówili. Ale trzydzieści lat dbałam o wszystkich. Teraz czas zadbać o siebie. — To ustalone. W sobotę. Pożegnały się. Elżbieta odłożyła telefon i znowu wzięła broszurę. Kurs zaczynał się za miesiąc. Wciąż był nabór. Wyjęła laptopa i wypełniła formularz zgłoszeniowy. Palce się jej trzęsły, ale wypełniła cały. Za oknem padał deszcz. Ale przez chmury przebijało słońce. Słabe, jesienne, ale słońce. I Elżbieta pomyślała nagle, że życie może właśnie się zaczyna. I wysłała zgłoszenie. Babcie na Zawołanie