**Podziemne lato**
Najpierw był huk. Tak głośny, że w uszach dzwoniło, jakby ciężarówka wjechała prosto w ścianę domu na rogu ulicy Gdańskiej. Ilona upuściła miskę z mięsem mielonym, szkło z brzękiem rozprysło się na kafelki, kot frunął jak ptak i skrył się pod stołem. A potem nastała cisza. Nie ta zwykła – pełna odgłosów z ulicy i kroków sąsiadów – lecz martwa, głucha, taka jak w starych piwnicach z czasów wojny. Nawet lodówka zamilkła. Nawet zegar na ścianie zaparł oddech.
Ilona zastygła w bezruchu, z rękami po łokcie w mięsie, i na chwilę zapomniała, jak oddychać. Dopiero gdy serce przestało dusić ją w gardle, zrozumiała: to nie trzęsienie ziemi, nie wybuch, nie samochód. To znowu Walerian Piotrowicz z siódmego piętra upadł. Starszy, samotny, dziwny. Od dawna zauważała, że się chwieje, jak pusty wazon na krawędzi półki.
Nie myśląc, przygryzając wargę do krwi, ruszyła na górę po schodach. Serce waliło jak bęben. Siódme piętro – dokładnie nad nią. Mieszkał tam od zawsze, jeszcze z lat dziewięćdziesiątych. Po śmierci żony stał się cieniem – chodził powoli, prawie nie rozmawiał. Tylko stara płyta kręciła się w jego mieszkaniu o poranku. I ten zapach – coś leczniczego, maść czy balsam. Czasem siedział na balkonie w szlafroku i patrzył w dół, jakby czekał, aż ktoś wejdzie po schodach.
Prawie się nie witają. Ona – z obojętności, on – jakby w ogóle jej nie widział. W ich klatce nikt nikogo nie potrzebuje. Rozpoznają się po odgłosach kroków, skrzypieniu drzwi, zapachach z kuchni. Ale nie po imieniu. Nie po głosie.
Drzwi były uchylone. Wiedziała, że tak będzie: Walerian Piotrowicz zawsze zostawiał je na taką okazję. Wpadła do środka, i wszystko wyglądało tak, jak się bała.
Leżał w korytarzu. W niebieskiej flanelowej koszuli i znoszonych dresach. Obok walila się laska, rozbity kubek. Twarz szara, usta zaciśnięte w cienką linię. Na czole – krople potu.
— Walerian Piotrowicz! — Ilona padła obok niego na kolana. — Słyszy pan mnie?
Otworzył oczy z wysiłkiem. Oddychał ciężko, jakby szedł pod górę.
— To ja… Ilona. Z szóstego. Zaraz wezwę karetkę…
— Nie trzeba — zachrypiał. — Tylko… pomóż wstać.
— Co pan mówi? Coś pana boli? Ręka? Noga?
— Nie. Tak tylko… słabo. Podaj krzesło. Białe. Z łazienki.
— Może jednak lekarza?
Spojrzał na nią nagle ostro:
— Nie. Dość wstydu. Niech przynajmniej sąsiedzi nie widzą starca w zakurzonym korytarzu.
Przyniosła krzesło. Oparł się na niej, na lasce, podnosił się wolno, z wysiłkiem, ale sam. Gdy usiadł, westchnął, jakby wydychał cały swój wstyd.
— Dziękuję… Nie musiałaś…
— Wiem — odparła jej po chwili. — Ale zostanę. Na trochę.
Nie protestował.
I została.
Na dzień. Potem na tydzień. A w końcu – na całe lato.
Myła podłogi, gotowała owsiankę, wynosiła śmieci. On prawie nie mówił. Czasem tylko patrzył przez okno, jakby czekał na kogoś, kto już nie przyjdzie. Czasem zasypiał w fotelu, z laską u kolan, jakby strzegł przeszłości.
Ilona chodziła po jego mieszkaniu na palcach. Jak w muzeum. Wracając do siebie, nie czuła tam nic swojego – jakby żyła piętro wyżej. Własne mieszkanie zdawało się wynajęte bez jej wiedzy.
Zwolniono ją wiosną. Optymalizacja. Dział księży został zamknięty. Szukanie pracy nie miało sensu – miasteczko małe, wakatów brak. Mąż – zniknął piętnaście lat temu. Zapił się, potem przepadł. Syn – w wojsku, daleko. Pisał rzadko. I nikt, prawdę mówiąc, jej nie potrzebował. Przyzwyczaiła się do tego. Do bycia cichą. Do samotności, jak do starego mebla: skrzypi, ale się go nie wyrzuca.
A tu nagle – on.
Walerian Piotrowicz. Jego mieszkanie. Jego płyty. Jego ciężki oddech.
Po tygodniu zaczął mówić. Najpierw o muzyce. Potem – o wojnie. O żonie – Jadwidze. Poznał ją w Gdańsku. Śpiewała w chórze. On był w mundurze.
— Powiedziała, że wyglądam jak ćma z gwiazdami na ramionach. Wtedy się obraziłem. A potem już nie potrafiłem odejść. Wszystko razem – dzieci, działki, książeczki pracy. A potem serce. Jej. A ja zostałem.
Mówił, ona słuchała. Czasem się irytował – wyrwał jej łyżkę:
— Nie tak! Jadwiga robiła inaczej! — i milknął. Ona obrażała się. Wychodziła. Ale wracała.
Bo czuła – on czeka.
A może ona też.
Pewnego dnia powiedział:
— Głos ci drży, gdy się denerwujesz. I na końcu – jakby brakowało ci tchu. Jadwiga tak miała. Udawała zawsze silną. A w środku – kruszała.
Nie odpowiedziała. Bo to była prawda.
W sierpniu zaczął cichnąć. Prawie nie jadł. Pił wodę po łyku. Siedział w fotelu, otulony kocem, patrzył w róg pokoju, jakby wiedział, skąd ma przyjść ktoś ważny.
Poprosił:
— Przynieś album. Ten, za książkami. Znajdź stronę z różą.
Znalazła. Pomiędzy zdjęciami – stara pocztówka. Kobiece, okrągłe pismo. Wyblakłe.
Leszku, nie zapomnij podlać pelargonii. I wyjmij baterie z pilota, bo się wyładują.
Słuchał, gdy czytała. Nie słów – głosu. Nie zamknął oczu – duszę.
Zasnął. I nie obudził się więcej.
Syn przyjechał we wrześniu. Ilona spotkała go przed klatką. Zwykła koszulka, twarz zmęczona, ale spokojna.
— Była pani z nim? — spytał.
— Całe lato — odparła.
Przytulił ją. Cicho. Bez słów.
— Pani… kim dla niego?
Chciała powiedzieć „sąsiadka”. Albo „po prostu pomagałam”.
Ale nagle westchnęła:
— Byłam blisko.
Skinął głową.
I to wystarczyło.
